E dicimos libro e ábrese a cada hora una caixa ateigada cos soños do ser humano. Aqueles que se escriben na nosa alma para lle ir dando forma, para nos ir facendo, para irnos creando coas palabras que contén ao abeiro do máxico poder da palabra para facer ser; para que sexa en nós  péxego, landra, luzada, laverca, setestrelo…

Xa contei noutras ocasións aquel momento da miña adolescencia cando, no ano 1959 e recén chegada a familia á Coruña, ía eu un día co meu pai polo Cantón e, de súpeto, parou, púxome unha man no ombro e díxome: Agarda un intre que agora veño (porque meu pai dicía intre, cóbado, dona, pulo, circio, coxa, sofraxe…). Arredouse de min e entrou na libraría Zincke Hermanos. Ao pouco saíu de alí cun paquetiño que me entregou. Toma, le isto, que che ha axudar na vida, dixo. Abrino e era un libro: O Quixote, na edición da colección Austral que lle custara quince pesetas, para el moi duras de gañar. El non lera nin había ler nunca aquel libro, traballoso se lle facía soletrear o xornal cada día, pero cría que, do mesmo xeito que tronzara a súa vida polo medio para marchar a unha cidade co degaro de que os fillos puidesen estudar, nas páxinas daquel libro que el tiña por moi importante, gardábase unha boa parte do futuro que desexaba para min. Cando sentado diante da miña mesa de traballo ergo a cabeza, aínda vexo con emoción, xa velliño, ese exemplar do Don Quixote que meu pai me agasallou hai agora cincuenta anos.

E coa mesma nitidez lembro como uns anos despois, na libraría Celta de Lugo merquei un libro que lin en alto, para os meus, sentado detrás da cociña da casa da Feira do Monte. Un libro que falaba de nós, que nos facía recoñecérmonos nas palabras escritas igual que nos recoñecíamos cada vez que dicíamos carpaza, señardade, carqueixa, brétema, silandeira, guieiro… Era Terra Chá de Manuel María. Non se pode contar a miña vida sen os libros. Case estou tentado de dicir que non teño vida fóra dos libros. Mesmo me gustaría que o meu descanso derradeiro fose coma o daquela brava e sabia Leonor de Aquitania, que xaz nun sartego que por enriba a ten a ela representada en pedra na lectura inacabábel dun libro. Ficarei lendo decote orballo, muxica, lóstrego ou andoriña…

Por iso estou tan a gusto aquí, nesta festa da palabra. Da nosa palabra, da palabra dita na nosa lingua. Das palabras coma bidueiro, ceo, canciño, arrecendo, albaroque, noitébrega, ouriol… que tanto parecen molestar; que tantas ameazas teñen que escoitar; que se lles arrebatan aos nenos e ás nenas coma quen os protexe dunha mala compañía que os pode levar polo mal camiño. Son os que pensan que restarlles coñecemento é mellor que sumárllelo. Eses mesmos fillos aos que se quere eivar, porque, aínda que no futuro poderán ler, coma min, O Quixote, non terán a fortuna que eu tiven e teño de ler Terra Chá,  A esmorga ou Merlín e familia. E non será culpa deles, porque ningún ser humano abandona a súa lingua voluntariamente, dun xeito ou doutro sempre o fai obrigado por alguén. As linguas perdidas son linguas arrebatadas e sempre con violencia, quer física quer moral. Violencia da man daqueles que Manuel María acusaba…