Blog de Xabier Docampo

Esta é a listaxe provisional das 63 localidades nas que se fará a presentación do libro 55 mentiras sobre a lingua galega o próximo venres 5 de febreiro, en Galicia e no territorio do estado español ás 20,30 horas, nos outros sitios do mundo segundo fuso, uso e costume do lugar. Indicamos tamén o nome das persoas que participarán no acto en cada vila e cidade. As presentacións que se celebren en Galicia e no resto do estado español comezarán ás 20:30; os horarios no estranxeiro e outros aspectos desta actividade detallarémolos nos próximos días:

A Coruña, Sala de Prensa Fundación Caixa Galicia (Cantón Grande, entrada por Rúa da Estrela): Mercedes Queixas, Pancho Pillado, Martin Pawley e Alfredo Ferreiro
A Estrada, Agrupación Cultural KenKeirades: David Otero e Antía Otero
Allariz, Fundación Vicente Risco: Teresa Devesa e Antonio Blanco
Baio (Zas), Auditorio de Baio: Teresa Castro, Antonio Díaz Amor, Ricardo Vigueret
Baiona, Biblioteca Municipal: Concha Costas e Anxo Ratel
Barcelona, Centro Galego: Pere Comelles, Sabela Labraña, Xiana Díaz e Paulo Filgueiras.
Bethelem (Palestina), Libraría Kalila w-Dimma: Moncho Iglesias Miguez e Samar Sabat
Bos Aires (Arxentina): Débora Campos e María Rosa Lojo (local en tramitación)
Bruxelas (Bélxica), Livraria Orfeu: Ana Fontal, Xavier Queipo e Manuel González
Cacheiras-Teo, Mediateca do Grilo: Carme Hermida, Xosé Mª Lema Suárez e Rosa Moreiras Cuñarro
Caldas de Reis, Biblioteca Municipal: Ana Rial, Cesar Longa e Xosé Candal
Cambados, libraría Ramón Cabanillas (Rúa do Hospital, 40, baixo): Paco Fdez. Rei, Emilio Insua e Pilar Ponte
Cangas, Auditorio Municipal: Héitor Mera, Rita Paredes, Ana Ameal e Xosé Manuel González
Carballo, Pazo da Cultura: Xan Fernández Carrera, Silvana Castro e Farruco Fraga
Carnota, Confraría de Pescadores de Lira: Chisco Naval, Mercedes Díaz Maián e Belén Campos
Celanova, Aula de Cultura Caixa Galicia: Xoán Carlos Domínguez Alberte e Leopoldo Rodríguez Puga
Cerceda, Biblioteca Pública de Cerceda: Xosé Bocixa e Manuel Lourenzo
Chantada, Casa da Cultura: Manolo Figueiras e Xosé Miranda
Copenhague (Dinamarca), Libraría-Café Rayuela: Alejandro Tobar e Iago Cordal
Corcaigh/Cork (Irlanda), University College Cork: Isaac Xubín, Ciaran Dawson, Carlos Seco e Patrick O'Flanagan
Cotobade, Multiusos de Carballedo: Hadrián Faílde Perdiz, Antón Vidal Andión e Malores Villanueva
Cuntis, Casa da Cultura: Héitor Picallo Fuentes e Olimpo Arca
Ferrol, Ateneo Ferrolán: Xosé Manuel Pérez Sardiña, Xosé Lastra e Xosé Manuel López Leira
Gondomar, Aula de Cultura Ponte de Rosas (Avda. da Feira nº 10): Xilberte Manso, Gonzalo Navaza. Atención! En Gondomar a presentación será ás 20:00
Guitiriz, Casa das Palabras: Alfonso Blanco
Lalín, Museo Ramón María Aller: Rafa Cuíña, Alberto Granxa e Luz Méndez
Lisboa (Portugal), Casa do Brasil: Antonio Mira e André Filipe Simões
Londres (Gran Bretaña), Instituto Cañada Blanch: Inma Gil Rosendo e Eva Moreda
Lugo, Librería Trama: Paco Martín e Antonio Reigosa
Madison (Wisconsin, EEUU), University of Wisconsin, Edif. Ingraham, Aula 133: David MacKenzie
Madrid, Ateneo de Madrid: Alejandro Hermida, Asunción Canal Covelo e Laura Montes Iglesias
Marín, Biblioteca Municipal: Ana Acuña, Carlos Solla e Lucía Outeiro
Melide, Centor Social Xosé Vázquez Pintor: Vanessa Martínez Iglesias, Xosé Vázquez Pintor, Xosé Luís Santiso e Valentina Formoso
Moaña, Centro Cultural Daniel Castelao: Asunción Soñora Abuín, Daniel Costas Currás, Benxamín Riobó Sanluís e Xabier Cordal
Monforte, Galería Sargadelos: Xosé Manuel Eyré e Suso Verao
Nablús (Palestina), Libraría Kubut: Fahed Salahat e Mohamed Salahat
Nigrán, Casa do Concello: Anxo Valverde, Xan Lois Cabreira e Emma Lázare
Nova York (EEUU), New York City University: Alexandre Alonso Nogueira e Humberto Ramilo Costas
O Barco, Biblioteca Municipal: Manuel Agra, Luísa G. Macía e Paco Velasco
O Grove, Casa da Cultura "Lueiro Rei": Xesús Mª González Domínguez, Luís Rei, Rosario Pérez Magdalena e Patricia Arias Chachero
Ourense, Ateneo de Ourense: Serafín Alonso, Xosé Antón Laxe Martiñán e Xián Bobillo
Padrón, Casa do Patín: Anxo Angueira, Rita Bugallo e Xosé García Lapido
París (Francia), Instituto Cervantes (sala 1.3): Martinha Varela e Antón Figueroa
Pobra de Trives, Casa da Cultura: Mónica Baleirón e Mª Luísa Travieso
Ponferrada, Sala de Obra Social de Caja España: Manuel Mañá, Nuria Varela e Rafael Adán
Ponteareas, Biblioteca Municipal: Alberte Reboreda, Anxo Saborido e Xosé Manuel Moo
Pontevedra, Galería Sargadelos: Ana Outón, Ana Iglesias e Elvira Ribeiro
Ribadavia, Casa da Cultura: representantes da Plataforma Ribeiro pola Lingua
Ribadeo, Casa das Letras: Xavier Campos e Rocío Dourado
Ribeira, Ateneo Valle Inclán: Encarna Pego, Miguel Louzao, Pura Prado e Alexandre Cortés Ayaso
Salceda de Caselas, salón de actos do CEP Altamira: Suso Sánchez e Flori Veloso
San Martiño de Trebello (Val do Ellas, Extremadura), Casa do Concello: Domingos Frades Gaspar, Severino López Fernández e Máximo Gaspar
Santiago, Librería Couceiro: Xosé Luís Regueira, Antón Dobao e Mª do Carme Ríos Panisse
Saraievo (Bosnia), Kulturni Center Fuad Jahic: Jairo Dorado
Trintxerpe (Guipúzcoa), Tenencia de Alcaldía de Trintxerpe, concello de Pasaia: Xosé Estévez, Manolo Irixoa, Filipe Domínguez e Koldo Izagirre
Tübingen (Alemaña), Libraría Rosa Lux: Aitor Rivas, Johannes Kabatek e Mariana Petitti
Tui, área Panorámica (antigo S. Paio): Helena Pousa e Alberto Valverde
Verín, Casa da Cultura: Xesús Lantes, Bieito Barreira e Zeltia Barreira
Viana do Bolo, IES Viana do Bolo: Carlos Ferreiro González e Patricia Fernández López
Vigo, Casa Galega da Cultura (Fundación Penzol): Xosé Henrique Costas, Manuel Bragado, Agustín Fernández Paz
Vilafranca do Bierzo, Casa da Cultura de Vilafranca: Marisa Cela e Antonio Nestral
Vilagarcía, auditorio municipal: Xan Guillén, Héitor Silveiro e Cruz López Martínez
Vilalba, Salón de Actos da Casa da Cultura: Primitivo Iglesias, Luis Villares, Moncho Paz, Ricardo Polín e Antía Veres Gesto
Vitoria/Gasteiz, salón de actos do Centro Galego de Vitoria: Xavier Iglesias, Itziar Ayestaran, Idoia Ezeiza e Débora Álvarez Moldes

Onte os amigos de Xermolos e da Fundación Manuel María, atencionáronme en demasía no Paseo dos Soños do Muíño do Rañego en Vilalba. Alí, á beira do Madalena, dedicáronme o hectómetro número catro, en veciñanza feliz cos meus admirados amigos Paco Martín, Manuel María e Agustín Fernández Paz, e colocaron unha escultura de Vali qeu me honra. O amigo Brétemas dime que coloque aquí as miñas palabras de agradecemento. Aínda que é un pouco longo, aquí fican, pois:

Amigas e amigos, bon día a todos os que me acompañades aquí, no Muíño do Rañego este vinte e catro do mes de outubro de 2009, cando xa comeza a devalar a primavera do outono, que dicimos por estas terras da Chaira.

Debo principiar por expresar o meu máis grande e fondo agradecemento A Xermolos, nomeadamente a Alfonso, e a Fundación Manuel María que me atencionan hoxe aquí dun xeito tan xeneroso e tan cheo de afecto. Se merecín o voso cariño, entón é que algo fixen ben nesta vida.

Grazas tamén a Vali polo seu traballo e pola súa arte, posta neste caso para me honrar con demasía.

Grazas dou ás amigas e amigos da mesa.

A Chus e a Agustín, amigos de hai preto de corenta anos. Cos que despedín con alegría o franquismo e recibín con esperanza o futuro que se nos abría. Xuntáronnos as arelas profesionais, sociais e políticas e acabamos en amigos da alma cos que comparto cada día alegrías e penas, nos que busco complicidade, consolo, axuda e consello.

Agustín, agora recuperada a nosa confidencia última, no sentido que lle daba Valente daquel que se vai procurar ao máis fondo, e faina máis profunda e máis intensa, porque é máis amorosa e máis sinxela, porque nos pilla máis espidos, pero máis limpos.

A David Otero, compañeiro de tantas aventuras, desde as pedagóxicas e didácticas até as literarias e lingüísticas nas que eu andei como quen camiña a carón dun mestre. David, buxo, beleza e liberdade.

A Antía, á que coñecín non hai moito tempo, pero que viña precedida da súa estirpe, viña do ouro, e que outra cousa podías ser que non fose ouro? Contigo paseamos Agustín e máis eu as rúas da Habana lendo consignas que tantas veces se escoitaran nos nosos beizos en tempos nos que éramos noviños coma ti.

Mercedes, canto se aprende ao teu lado! E xa non me refiro aos saberes académicos e científicos, senón a esas arelas precisas para tirar para adiante; aos camiños que se abren para seguir a andaina que queda fronte a nós. Sempre me gustou moito esa túa forma de interrogación socrática que fai que un se decate de que por aí non é… mais o feito prodúcese de tal maneira que, con gran xenerosidade pola túa parte, o que vai errado pensa que foi el mesmo o descubridor do erro, co que fica moi satisfeito.

Fina, ben sabes o grande cariño que che teño, non sucedeu acontecemento feliz na miña vida dos últimos quince ou vinte anos no que non me chegase a carta ou o correo-e de Fina coas palabras máis bonitas e alentadoras. Eu tamén sei do cariño que ti me tés e que forma parte do meu alento de vivir. E que ben se come na túa casa!

E o Cobas. O meu irmao. O compañeiro de toda confidencia. Omnium horarum amicus, como dicía Suetonio A persoa que sei que está sempre. Os meus teñen esta consigna: se me pasa algo chamade a Cobas, el xa dirá o que hai que facer e xa vos axudará. E despois está o traballo que facemos xuntos, esas obras que teñen dúas almas. Cobas é a persoa que lle dá ao meu traballo literario unha segunda alma, entendendo o de segunda só como orde non como categoría.

Á miña familia aquí hoxe presente. Os que me afirman no orgullo de ser da estirpe da Granda de Xermar. Estirpe que enraigaña a súa orixe na casa da Riba da Insua. E dos DoCampo de Castro, do Campo da Feira, que traen a súa orixe, disque aseñorada, aló das terras de Suegos e d’A Ribeira.

Hai xa ben tempo, escribín un libro que se titula Un conto de tres noites e situei a narración, que no os feitos relatados, n’A do Monte. Comeza así: Eu nacín chairego e, suceda onde suceda, na mariña ou na montaña, chairego hei morrer. Estas palabras son seguramente as que me definen no tocante ao meu topos, ao locus que me sitúa no mundo. Son fillo, neto, bisneto, tataraneto e tirade para atrás canto queirades, de fillos da Terra Chá por ambas polas da miña estirpe. Eu digo mao, irmao, chao, muito, seña, abidueira, abeneiro, teipa, pinchorra, pícaro…Cada pouco teño que vir dar unha volta. Sentar no valado que arreda a carballeira de San Paio, en Sistallo, da estrada, e contemplar con emoción tantos recordos nos que hai medos nocturnos, pero tamén bailes e apaixonados amores adolescentes unidos aquel lugar que teño por un dos máis fermosos da Terra Chá. Ou dar unha volta pola lagoa de Cospeito…

Eras vidrio quedo e verde.

¡En ti soaban os sinos

de Lucerna e de Valverde!

como dixo Manuel María dela, que xa non hai máis que dicir. E ir a Xustás ou á Ponte Vilar ver pasar o Miño,

[…] caladiño

pra non espertar tanto silencio.

Ou subir á capela d’A do Monte ou á Escrita para ollar no seu largo a Terra Chá. Andar na beira do Lea, do Azúmara ou do Anllo. Gozar cos nomes dos lugares que vou repetindo en alto para ouvilos, para lles catar a sonoridade, que é a esencia do oficio que tanto pracer me dá. Escoitádeos e, se o facedes cos ollos pechos, comprobaredes que estas palabras que vos vou recitar, tamén teñen luz, teñen cores, refulxe nelas un cromatismo que enche a alma: Loentia, Ludrio, Carravilar, Duarría, Arcillá, Matela, Goiriz, Mondriz, Moncelos, Bendia, Arcos, Ansemar, Aguiar, Xermar, Goá, Roás, Triabá,Trabada, Trobo, Matacobo, Caldaloba, Támoga, Bonxe, Taboi, Suegos…

Son fillo de Raimundo de Granda, o muiñeiro de Castro, que enfiaba sucedidos como quen fai, neste tempo, un colar de zonchos. Deume moitas cousas na vida que compartimos, pero quero traer aquí dúas que se relacionan co meu oficio da escrita. Deume o desexo de contar, sen el non hai literatura, é algo que non se aprende, tense ou non se ten. Eu sempre pensei que se trata de algo que tampouco é xenético, algo que debe ser osmótico, que se che mete dentro por contacto íntimo con alguén que ama contar. Así mo pasou meu pai a min. E deume tamén un xeito de contar que resoa no máis afastado pasado deste pobo. A maneira de contar que leva dentro a cosmoloxía que aluma en nós un xeito de estar no mundo, facéndoo máis rico e máis vivíbel, porque o fai máis diverso e máis grande; facéndonos a nós máis recoñecíbeis, máis irmaos.

E son fillo de Teresa DoCampo que cantaba cuplés e tangos e que recitaba o Cántico Espiritual de Juan de la Cruz cun dicir que te emocionaba até as bágoas. E explicábamo con máis acerto e verdade que calquera dos profesores de literatura que tiven máis adiante. Ela, contándome os libros que lera na súa vida e recitándome centos de versos, meteume no corpo e na alma o amor á literatura. Dela recibín o gusto pola palabra, o fascinio da palabra como experiencia literaria primeira.

[...]

Pero non podo esquecer que son afillado (e máis de medio fillo) de Tomás Mateo, de quen aprendín o oficio de zapateiro, o amor polas cousas ben feitas e o valor da retranca como arma dialéctica. E de Adelaida DoCampo, que me aprendeu, nun acubillo de inmenso amor, que na vida tamén hai que atender ás cousas prácticas.

E todas esas aprendizaxes están na miña memoria unidas á casa de Castro, no muíño, á d’A Feira do Monte, e ambas recoñezo, xa na miña adolescencia, n’A Coruña, naquela cociña da cidade que se fixo prolongación da aldeá en noites de sucedidos ás que viñan o Pedro do Cura e a Avelina, que eran d’A Ribeira, o Paco do Menor, de Xermar, o Pepe Rodríguez ou o Trasorras, de Santa Locaia, un matrimonio que me parece que eran de Loentia, pero non lembro os nomes nin a casa, e tantos e tantos outros chairegos e chairegas que, por moito tempo, tiven a sensación de que polo día vivíamos n’A Coruña e pola noite na Terra Chá.

Non quero cansarvos máis coa miña longa memoria da infancia e da adolescencia, eses camiños que se entrecruzan cos vosos e que nos unen a todos os que aquí estamos. Ese vencello que nos fai corpo único é a fala, a nosa lingua. Moitos somos desta Terra Chá que nos acolle, pero outros vides de lugares moi afastados do noso país, canto agradecido vos teño que estar por me acompañardes neste día. Pero todas e todos confluímos nun lugar que nos fai irmaos: a fala. Esta lingua que nos fai, que nos constrúe como pobo e como comunidade, que nos identifica no universo, que nel nos distingue no medio das miles de voces que soan noutras linguas que, aínda que á par en dignidade e grandeza, nos son alleas.

Somos o que dicimos. Recoñecémonos cando nos escoitamos. Ao sentirmos as voces irmás que debullan as palabras que nos aloumiñaron, sabemos que son as mesmas que nos dan futuro e esperanza. Vivimos tempos de facareña face para a nosa lingua. Aqueles que arremeten coma carneiros turróns contra todo canto é diferente, canto se arreda do mundo uniforme que se propoñen dominar, os que viven ensoñacións imperiais de mundos sometidos de lingua única e de pensamento único, encontraron cómplices nos cipaios glotocidas para emprenderen a súa guerra contra a nosa lingua. Pero cada día ven como medra a rebeldía, como os pescozos se ceiban do xugo do sometemento e berran as palabras que nos fixeron e nos fan galegos. A min aléntanme dúas cousas, que temos razón e dicimos verdade, por iso confío.

[...] Grazas por todo canto aprendín de vós, que foi coma unha mao dada que che axuda e te leva no camiño. Grazas por me saír tantas veces ao camiño para me dicir que por aí non vou ben. Grazas, en fin, por serdes comigo, por mantervos sen renegar de todo canto a historia puxo nas nosas maos coa responsabilidade de entregalo, do mesmo xeito gratuito e xeneroso co que o recibimos dos nosos pais e avós.

E grazas, dun xeito moi especial, a Mª Xesús e Daniel. O lugar seguro no que se acobilla a miña alma nas moitas inquietudes que me acometen. Grazas María, porque ti es a miña casa, a ela quero ir a cada hora e nela quero morar a cada intre. Benzóns para ti e benzóns tamén para todos vós.

Xabier P. DoCampo

Pòdeseme encontrar aquí o máis do tempo

Non deixes de me visitar...
http://prolinguagalega.org

Onte foi día de festa na illa de San Simón: os Premios Xerais. Alí a amiga Pilar Ponte reñeume porque actualizo pouco este lugar. Prometinlle facelo con algo máis de frecuencia. A ver se dou cumprido. Téñase pois a vontade de facer hoxe un post como inducida pola miña amiga Pilar.

E foi día de escoitar emocionado as fermosas e atinadas palabras de Agustín Fernández Paz, meu irmao. “As nosas vidas comezan a se acabar cando gardamos silencio sobre as cousas que realmente importan”. “A nosa forma de participar na cultura da humanidade é desenvolvendo a cultura galega” “Coma o seixo, coma o pedernal, coma os buxos que asombran aí fóra. Así podemos ser, así teremos que ser nestes tempos difíciles”. Cousas así dixo Agustín no seu aplaudidísmo discurso.

E foi día de felicidade con Rosa Aneiros, o máis fermoso e legal sorriso da literatura galega, que gañou o Premio Xerais 2009 con Sol de Inverno e o Fundación Caixa Galicia de Novela Xuvenil con Ás de bolboreta. Pronto teremos o gozo de ler ambas. Da primeira podo asegurar que é unha novela conmovedora. Inverno será unha desas protagonistas que fican apegadas á alma ao coñecelas. Da outra alguén que a coñece aseguroume que era moi boa. As miñas máis grandes benzóns para Rosiña, agora e sempre.

Vaian tramén os meus parabéns para Jacobo Fernández Serrano que gañou o Merlín 2009 con Mil cousas poden pasar. O que pasa é que como non teño trato con el, vino onte por primeira vez, pois, xa sabe, non hai confianza…

Xerais agasallounos con cadanseu reloxio a todos os asistentes. Se amplían vostedes a foto poderán ler na esfera “en galego en todo tempo" Va qúe está moi ben o quite. Pois veña, a darlle...

Antes de nada debo facer xustiza e referirme ao primeiro post desta miña xeira por Bos Aires, porque alí debera ter dito que ese clube de lectura galega que funciona no Café Tortoni,. debe a súa vida e milagres ao traballo de dúas persoas, Andrea Cobas e Débora Campos, que nel poñen, como dicía o bolero, alma corazón e vida. Benzóns para as dúas.

Os últimos días en Bos Aires foron para o 14º Encuentro Internacional de Narración Oral que se celebra dentro da Feira do LIbro. Eu xa participara nos dos anos 2000 e 2005. Este ano tocáronme catro actos. O prieiro foi unha charla conxunta con Xosé Cobas, da que só podo dicir que este expuxo con sabencia e claridade como se ha descubrir o amplo e fermoso mundo de imaxes que hai nunha narración sexa esta oral ou sexa escrita, que tanto ten.

O día tres tiven que contar cotos, estar nunha mesa redonda e participar no acto de clausura. De todo fun saíndo con ben, máis pola xenerosidade do público que por méritos propios, pero o caso nunha feira é librar a corda.

A noite foi de asado na casa de Juana La Rosa e o seu esposo Raúl, onde gocei da amizade de tantas amigas e amigos que me resulta imposíbel nomealos todos. Son xente do teatro, da narración oral, da litearatura, até algún cantor de tangos... que sempre me distinguiron coa sua amizade e o seu cariño. Benzónspara todas e todos.

O día do regreso, reservábame unha emocionante sorpresa da que falarei nun próximo post, porque así o merece o asunto.

Un par de días de descanso lévannos a Xosé Cobas a Madame Agá e a min, a Montevideo, para coñecer un pouco a cidade, tan distinta de Bs. As.! Unha cidade vella francamente fermosa, unha xente amábel sen chegar seren landuxos e que é o lugar de nacemento de Madame Agá, fan desta curta estadía, un par de días lindos (como din por acó).
O mércores estivemos o Cobas e máis eu no Colexio Santiago Apóstolo de Bos Aires e,. a maiores de sermos recibidos cunha fervenza de cariño por profesores (mención especial a Carlos Brandeiro, cedeirés que nos atenciona coma se fose da Terra Chá) estivemos a falar en galego! cunha morea de rapaces e rapazas de primaria e secundaria. Eu respondín ás súas preguntas sobre do oficio de escribir e sobre da terra que seus trasavós deixaron hai tanto tempo e que eles nunca pisaron aínda. Conteilles algún conto e o Cobas pintou para eles obras primorosas.
Supoño que, andando o tempo, moitos deles visitarán a terra dos seus, cando ese día chegue, eu quero que sexan recibidos como o fun eu nesta miña terceira visita a Bos Aires e segunda ao seu colexio.
Pola tarde presentación da revista Letras de Galicia e dunha antoloxía de textos dos nosos escritores, unha vez máis aparece a demanda urxente e arelante de que se procure un xeito de que poidan teren acceso doado á literatura feita na nosa lingua... Falaremos máis deste asunto, porque merece moita atención.
E isto é todo polo de agora. Como dicía Manuel María, prendo desde aquí unha candeíña por todos os galegos que aquí morreron e outra polos que aínda han morrer.

Onte foi o segundo día en Bos Aires. A primeira hora da tarde, no acolledor espazo do Café Tortoni, ese lugar cheo do recordo persoal, artístico e literario de tantos homes e mulleres que por alí pasaron co propósito de se encontraren para se deixaren habitar pola palabra. Para debater sobre dos camiños da arte, sobre do destino do ser humano, sobre do devir dos tempos ou sobre do azaroso futuro dos múltiples pobos que dera orixe a vida de cada un deles, tocoume a min vivir a emoción de me encontrar con medio cento de galegos e galegas que alí se xuntan cada pouco para encher o seus corazóns, habitados de saudade, da palabra dos bos e xenerosos, de Rosalía, de Curros... Alí estivemos para falar con eles, Víctor Freixanes, MIguel Anxo Fernán-Vello, Xosé Cobas e máis eu. Só cando se está

alí, no medio desas persoas, entendes o profundidade do sentimento da saudade, vendo como se fai sentimento dun ben perdido, que tantas veces, nunca se tivo verdadeiramente. Como te pode habitar, até posuirte e facer da túa vida un inacabábel camiño de regreso guiado por seres que xa só viven aposentados no teu corazón. Que son só unha presa de cinza chea de lembranzas e de pasos interrompidos.

Un pouco despois tócame vivir o goce de me encontrar con máis dun cento de galegos e galegas que -certamente que así estaba previsto pola 35 Feira do Libro de Bos Aires- coa súa presenza e a forza dos seus corazóns afervoados, converten calquera xornada nun Día de Galicia. Falamos Víctor Freixanes, Mª Rosa Lojo e o asinante deste lugar.

Do conmovedor do momento abonda con contar unha mínima anecdota. Cando comeza a falar Víctor Freixanes, un home da primeira fila interrómpeo pedindo que, no nome da prensa arxentina, fale en castelán e inmediatamente é acalado polo unánime apupo dos presentes que manifesta a inequívoca vontade de que o acto continúe a se desenvolver en galego, e fano entre os seus “vós”, “continuá en gallego”, “callate”, etc. Que tomen nota en Galicia os patufos desleigados que comenzan discursos a dicir que falaran en castelán porque no medio dos centos ou miles de ouvintes galegos, hai un que non entende o galego porque é de fóra.Foi un acto cheo de intres emotivos e benzoado polas bágoas de moitos dos presentes. Pero para min aínda houbo a emoción

especial de coñecer a Clotilde, a filla de Tacholas. Calquera galego que, como é o meu caso, ame o teatro e coñeza a historia dos seus grandes homes e mulleres, terá que compartir comigo que a lembranza de Tacholas enche o corazón de señardade.

En fin, esta é a crónica do meu segundo día en Bos Aires, un día que xa nunca esquecerei como non poderei arredar da miña lembranza todos estes ollos que estenden a súa mirada por enriba do mar para enxergar, no afastado horizonte, unha luz nacida do resplandor que que acende asaudade.

A este lugar, a onde viñeron dar por anos e anos os nosos paisanos coa súa maleta de madeira, cheguei hoxe para participar na 35 Feira do Libro de Bos Aires. Están comigo o Xosé Cobas, o mellor ilustrador do mundo e Madame Hache que é a que ordea todo e con moito xeito. Pouco que contar porque só levamos aquí unhas hora e non moiespabilados, pero nos próximos días ire dando razón do meu poaso por este lugar ao que estou vindo por terceira vez na miña vida.
Estiven na presentación do libro de María Teresa Andruetto Hacia una literatura sin adjetivos. Onde se conversou sobre do tema do libro, a categorización como literatura da LIX. Houbo un coloquio interesante do que me quedou un puco a idea de que, tantas veces que falamos do escritor facémolo dun personaxe máis creado polo propio escritor e daquela iso que chamamos escritor é unha ficción e, con iso, ten un algo de monicreque.
Interesa da escritura máis ca obra? Debemos abandonar toda tentación de pleitesía ao autor, para que as obras poidan seren lidas como se todas fosen anónimas. Probabelmente por aí daríamos no que escitura ten de lectura e permitiríamos ao escritopr facer o que fai o bon lector: facer do acto de ler estabelecer co texto unha relación libre e aberta, a que lle permittirá encontrarse nel, saber non o que o libro di, senñon o que o libro di del, do lector.

O sábado estiven no Carballiño para asistir á entrega dos XVIII Premios Irmandade do Libro. Foi unha bonita noite sentindo a amizade e o cariño dos amigos e amigas que alí estaban. Foi especialemente emocionante para min escoitar a Uxía que cando Marcos e máis eu cos nosos bonecos

canta é coma se collese o meu corazón nas súa mans, pola cercanía e a calidez que sinto ao escoitala.

Entre os premiados había amigas coma Mari Luz Corral, Henrique Alvarellos ou Marcos Calveiro, gran escritor e home dunha risa franca que dá noticia dun corazón nobre (na foto estamos os dous todos ufanos cos nosos bonequiños).

Cando me tocou falar, agradecido ao xurado e á Federación de Libreiros de Galicia e lembrando canto dos meus libros debo a Mª Jesús e a Xosé Cobas, dixen o que vai a continuación, xa que adquirín alí mesmo o compromiso de poñelo aquí.

Amigas e amigos, o máis das veces nas que me encontro con vós sucede en lugares coma este onde se está a celebrar a palabra. Iso que nos fixo humanos e que nos dotou do don da creación. Nomeamos e facemos existir. Dicimos mazá, lúa, xílgaro, estralampar e comeza a existir a mazá, a lúa, o xílgaro mentres o ceo se abre azul despois do trebón.

E dicimos libro e ábrese a cada hora una caixa ateigada cos soños do ser humano. Aqueles que se escriben na nosa alma para lle ir dando forma, para nos ir facendo, para irnos creando coas palabras que contén ao abeiro do máxico poder da palabra para facer ser; para que sexa en nós péxego, landra, luzada, laverca, setestrelo…

Xa contei noutras ocasións aquel momento da miña adolescencia cando, no ano 1959 e recén chegada a familia á Coruña, ía eu un día co meu pai polo Cantón e, de súpeto, parou, púxome unha man no ombro e díxome: Agarda un intre que agora veño (porque meu pai dicía intre, cóbado, dona, pulo, circio, coxa, sofraxe…). Arredouse de min e entrou na libraría Zincke Hermanos. Ao pouco saíu de alí cun paquetiño que me entregou. Toma, le isto, que che ha axudar na vida, dixo. Abrino e era un libro: O Quixote, na edición da colección Austral que lle custara quince pesetas, para el moi duras de gañar. El non lera nin había ler nunca aquel libro, traballoso se lle facía soletrear o xornal cada día, pero cría que, do mesmo xeito que tronzara a súa vida polo medio para marchar a unha cidade co degaro de que os fillos puidesen estudar, nas páxinas daquel libro que el tiña por moi importante, gardábase unha boa parte do futuro que desexaba para min. Cando sentado diante da miña mesa de traballo ergo a cabeza, aínda vexo con emoción, xa velliño, ese exemplar do Don Quixote que meu pai me agasallou hai agora cincuenta anos.

E coa mesma nitidez lembro como uns anos despois, na libraría Celta de Lugo merquei un libro que lin en alto, para os meus, sentado detrás da cociña da casa da Feira do Monte. Un libro que falaba de nós, que nos facía recoñecérmonos nas palabras escritas igual que nos recoñecíamos cada vez que dicíamos carpaza, señardade, carqueixa, brétema, silandeira, guieiro… Era Terra Chá de Manuel María. Non se pode contar a miña vida sen os libros. Case estou tentado de dicir que non teño vida fóra dos libros. Mesmo me gustaría que o meu descanso derradeiro fose coma o daquela brava e sabia Leonor de Aquitania, que xaz nun sartego que por enriba a ten a ela representada en pedra na lectura inacabábel dun libro. Ficarei lendo decote orballo, muxica, lóstrego ou andoriña…

Por iso estou tan a gusto aquí, nesta festa da palabra. Da nosa palabra, da palabra dita na nosa lingua. Das palabras coma bidueiro, ceo, canciño, arrecendo, albaroque, noitébrega, ouriol… que tanto parecen molestar; que tantas ameazas teñen que escoitar; que se lles arrebatan aos nenos e ás nenas coma quen os protexe dunha mala compañía que os pode levar polo mal camiño. Son os que pensan que restarlles coñecemento é mellor que sumárllelo. Eses mesmos fillos aos que se quere eivar, porque, aínda que no futuro poderán ler, coma min, O Quixote, non terán a fortuna que eu tiven e teño de ler Terra Chá, A esmorga ou Merlín e familia. E non será culpa deles, porque ningún ser humano abandona a súa lingua voluntariamente, dun xeito ou doutro sempre o fai obrigado por alguén. As linguas perdidas son linguas arrebatadas e sempre con violencia, quer física quer moral. Violencia da man daqueles que Manuel María acusaba…

[…] de vivir na súa terra desprezándoa,
intentando borrar o seu idioma,
asasinando o seu ser diferenciado.

Ninguén ten dereitos sobre das linguas máis que o pobo que as creou para facérense, como dixo Castelao, “o corpo sensible dunha cultura” ou con Cabanillas, para que sexan “o noso escudo”. Por iso o idioma non é de ninguén, porque é de todos. Non é de onte nin de hoxe, porque é de sempre. A lingua non se protexe nin se preserva para os de hoxe, senón que se garda e continúa para os de sempre, para os que foron, para os que son e para os que han ser. A lingua nin sequera é patrimonio dos que a usan, senón que é un ben da humanidade enteira. Patrimonio para preservar, coidar e estender no seu uso, e para transmitir, para entregar con xenerosidade e con orgullo aos nosos fillos e aos nosos netos e que así se fagan responsábeis da cadea que tamén a eles haberá de trascender. E dentro de mil anos aínda soará saudade, namoro, beizo, aperta, corpo, beixo, orella, tempa, seo, embigo, coxa, pé, deda…

Lembrade aquelas palabras de Castelao: “Como chamaríamos a un home que consentise o derrubamento do Pórtico da Groria? Pois é certamente máis bárbaro quen deixa morrer o idioma, obra de arte insuperable, feita con amor, con door e con ledicia polos nosos antergos, que recibimos en herdo e que temos a obriga de enriquecer co esprito do noso tempo”.

A pregunta de como lle habemos chamar a ese home, que a responda cada un para o seu caletre. A min só me queda pedirvos que non recuedes nin permitades que se recúe. Chámovos á resistencia pacífica, porque non se pode esquecer que os pacíficos somos nós; os belixerantes, por moito que conten dentro con complicidades cipaias, veñen de fóra; dos delirios uniformadores, dos desexos de anular o que de propio e identitario haxa en nós; consideran que a nosa identidade é mala mentres teñen por boa a súa. Por iso a defensa da lingua é a defensa de nós mesmos, sen ela non somos nada no mundo, perdemos as dimensións que nos fan visíbeis, que nos dan o espesor necesario para facermos vulto no mundo.
Victoriano Taibo deixou dito aquilo de…

O galego que non fala
a lingua da súa terra
nin sabe o que ten de seu
nin é merecente dela.

Así que chamar pola defensa e polo uso da nosa lingua non é máis que facerse dignos da terra que habitamos, facérmonos merecentes dela. Por iso dicimos con gusto aloumiño, cadullo, chorima, cadrifollo, paseniño, besbello, landuxo…

Moitas grazas.

Xabier P. DoCampo
O Carballiño, 28 de marzo de 2009

A situación de uso restrinxido do meu pé dereito impedirame estar alí, pero agardo que alguén me faga a caridade de lla dar a Marcos, da miña parte, unha grande aperta.

CEA HOMENAXE a MARCOS VALCÁRCEL

SÁBADO, 29 de NOVEMBRO de 2008, ás 21:00 horas

Ourense, Restaurante San Miguel

Intevirán persoas representativas da cultura galega de todo o país e amigos do homenaxeado.

César Ánsias / Xoán Fonseca / Benito Losada / Eustaquio Puga / Xosé Ramón Quintana / Xosé Trebolle / Afonso Vázquez-Monxardín

Para máis información e reservas: homenaxeamarcos@gmail.com

Desde a inmobilidade á que me vexo obrigado (na fotografía, que tanto me fai lembrar ao avó Cebolleta de Vázquez, a única vez na que decidín baixar as escaleiras para tomar un pouco o sol, a experiencia foi suficientemente traballosa como para non repetila), vou continuar a falar da rodaxe e das persoas que a fixeron posíbel.

É unha grave inxustiza esquecer a unha soa persoa das que interveñen neste traballo dada a grande dependencia que o todo ten de cada membro do equipo, e son varios os grupos técnicos dos que aínda non falei: os “eléctricos” (curiosa forma universal de lles chamar!) ao fronte dos que está o moi competente José Luis Torrecilla Gómez "Torre" (de ascendencia galega por parte dunha súa avoa), home cheo de sabedoría e arte, capaz de saber o que se precisa para iluminar debidamente unha escena cun atender a un pequeno aceno ou a unha palabra besbellada polo director de fotografía. Con el David Melero, José Manuel Rubido Garrote, Manuel Núñez Romaniega e Óscar Pérez Rodríguez.

O xefe de maquinistas Carlos López Alonso, experimentado traballador do medio que olla a miña situación de xubilado con certa esperanza, e o maquinista Óscar Vázquez Sánchez, ambos moi perto da cámara sempre para que se mova con suavidade e xusteza.

Á fronte do equipo de son está Alberto Beade, enxeñeiro de son. Home silencioso que se move sen que se note a súa presenza pero que permanece atento ao máis pequeno ruidiño que poida manchar o que debe ficar rexistrado. Axúdanlle con eficacia o microfonista (que deberá manterse por grandes espazos de tempo nas máis incómodas posturas) Miguel Bretal e o axudante de son Alberto Castro.

A maquillaxe é responsabilidade de Susana Veira e con ela colaboran Carol Varela (con bolboretas no pelo) e, na perrucaría, Erea Pérez.

A responsabilidade no tocante ao vestiario correspondeu aos figurinistas Lola Dapena e Alicia Fernández Dapena, axudadas por María Porto e José Martínez Fernández.

No departamento de Arte, dirixido por Rodrigo Roel, estaba a rexedora, Ester de la Iglesia e os astrecistas Eurico de la Peña e Andrés López "Andy", intelixentes, cheos de recursos profesionais e entrañábeis no afecto.

Condutores (entre eles Santiago Otero Mateo, que levaba o camión de maquillaxe e verstiario), auxiliares e meritorios (que corren e curran) e algún que deixo para máis adiante por razóns de achegamento persoal … un mundo de xente para facer posíbel esta loucura marabillosa que é unha película. Para todos vai a miña admiración e o meu agradecemento.

Na próxima semana comezarei a falarvos dos actores e actrices que deron vida ás personaxes da historia... e algunha cousa d'O Listo.

Ocorreu que un accidente de certa importancia no meu pé dereito, deixoume nunha situación que me impediu a comunicación (seis días de hospital seguidos de dúas semanas de inmobilidade na miña casa de Vilarón, onde non teño internet) por medio deste blog e, consecuentemente, tampouco puiden volver á rodaxe, aínda que dela me chegaron moitas e moi cariñosas mensaxes de ánimo.

Como me chegaron de tantos amigos e amigas que me queren e que así mo manifestaron. Para todas e todos o meu agradecemento agora e o meu cariño sempre.

(Hai un bocadiño que me chamou Carlos Amil para me dicir que na rodaxe acababan de soar as palabras máxicas: PELÍCULA ACABADA!!)

Xa de volta na miña casa capitalina e como persiste a severa orde de inmobilidade, pouco podo traballar no computador por mor do cansazo que me produce a postura incómoda na que debo permanecer, pero confío en poder regresar a mediados da semana que vén á comunicación (se as previsións medicas se van cumprindo). Daquela farei aínda uns cantos posts nos que conte todo canto da película tiña previsto contar, aínda que o faga agora, cando a rodaxe rematou e todos os que nela traballaron, para os que só teño palabras de admiración e cariño, regresan ás súas casas, aínda que con eles vaian todos os recordos d’A Casa da luz.

Excusatio non petita, sed accusatio non est.

Chegado agosto teño importantes dificultades para traballar internet medium. Na casa onde estou neste tempo non teño conexión (nin a quero). A biblioteca municipal ten dous ordenadores cos que podo conectar por un tempo limitado, pero cando chego están os rapaciños xogando e agardar a que acaben é perder a mañá enteira. Así que só me queda acollerme á caridade do meu amigo e veciño Secundino García Mera que, de moi boa gana, me empresta a súa infraestrutura informática, pero iso non deixa de ser unha molestia por máis que el me diga, sinceramente, que non. Así que limitarei, no que queda de rodaxe, estes post a un por semana.

A rodaxe en Betanzos está a piques de rematar. Fican uns días no Pasatempo e o equipo marcha a Moeche (matria dos ancestros d’O Listo). Alí estarei o xoves.

Estiven o luns pasado vendo como rodaban escenas moi alegres nas que os nenos, Duarte, Pumariño e moita xente cantaban e bailaban pola rúa que abeira a igrexa de Santa María de Azougue, ese lugar no que un día estivo Federico García Lorca. Baixaban felices, dando choutos e palmadas mentres cantaban moi ledos.

O xoves estivemos n’As Torres de Santa Cruz, e alí entre Carlos Amil e Alfonso Parra armaron un plano cenital dunha escaleira que resultou moi bonito. Créame quen isto lea que estou ben farto de ver planos cenitais de escaleiras no cinema; cóntanse por centos os que levo vistos. Pois este é dos mellor feitos que vin. Situaron a cámara de tal xeito que os nenos, ao iren subindo, aparecen e desaparacen pola escaleira, mentres de fondo vemos unha alfombra amarela cun debuxo negro que tira pola nosa ollada e céntraa, de tal xeito que todo sucede arredor dese amarelo… Vemos os rapaces a andar arredor dese punto (e da nosa ollada), aínda que sabemos que o importante é o que van encontrar enriba. En fin, que a min, gustoume moitísimo. Xa me dirán vostedes cando a vexan no cinema.

No tocante ao equipo, hoxe quero falar de Encarna Alonso, a script. Ela é a que fai que todo sexa para ser visto; que cada cousa encaixe despois para facer con ela unha película. Lembra perfectamente que no plano que se fixo no primeiro día de rodaxe os rapaces saíron de cadro pola dereita e no de hoxe, día décimo sexto, terán que entrar pola esquerda para que non pareza que deron volta. Fíxase en todo para que todo cadre. Con razón é unha profesional cun gran prestixio (vexan senón picando no enlace que puxen no seu nome) non só no cinema galego, senón no de fóra de Galicia. Traballa tanto que cansa mirala; vai e vén seguido; aparece e desaparece; ponlle tal seriedade ao que fai que calquera comentario frívolo paréceche unha falta de respecto. Graciñas, Encarna, polo teu traballo e pola túa amizade. (Na foto vémola co director, Carlos Amil, co que ten moi boa relación, xaora).

O Listo andaba por alí, pero vino algo amuado coa presenza ao pé del dunhas luvas de acetato, desas que poñen os profesionais da medicina. Teño que averiguar o motivo da amoladura.

Hoxe foi o primeiro día de rodaxe en Betanzos. Para a película armouse un mercado cos seus postos de venda, cos seus compradores, coa xente que pasa… e con Pumariño coa súa carretilla e os nenos que o seguen ao axexo. Fixéronse, no tempo que eu estiven na rodaxe pola tarde, planos desde unha grúa nun traveling de como os nenos seguían, ao escuso, a Pumariño, e un par de fermosos planos desde o campanario da igrexa de Santa María de Azougue, porque o mercado estaba na praciña que está alí, diante do adro da igrexa.

Un dos traballos máis decisivos dun filme é sempre o do Director de Fotografía. Del depende cada un dos fotogramas que vemos na pantalla. Ven ser coma un codirector da película.

O Director de Fotografía d’A casa da luz é Alfonso Parra, un home cun curriculum e unha experiencia no oficio que lle dá ao filme unha garantía da que podemos agardar un traballo de gran calidade. Pero ademais eu tiven a oportunidade de ver ese traballo e teño que dicir aquí, que me fascinaron os seus encadres. Moitos dos planos terán unha composición visual dunha altura digna dun cadro. Pero a mestría de Alfonso nótase tamén na economía coa que introduce eses planos de escollida factura, fuxindo así dun esteticismo que desvalorizaría eses mesmo encadres. É moi importante o coidao visual dunha película, é xustamente nel no que se sustentan todas as posibilidades narrativas dun filme. Poderíamos dicir que Alfonso colabora con Carlos Amil, o director da película, escribindo con boa letra as imaxes para que o espectador a poida ler con gusto e con comodidade. O gusto dáo con eses encadres de especial beleza, a comodidade coa altura media da fotografía do filme.

Colaboran con el Ramiro Sabell, Axudante de Cámara e Saúl Oliveira, Técnico de Vídeo e Auxiliar de Cámara (na foto Saúl é o da esquerda e Ramiro o da dereita). Sen eles non sería posíbel o traballo do Director de Fotografía. Ambos teñen un historial profesional que marca a súa experiencia aínda sendo, como son ámbolos dous, homes novos.

O Listo onte pasou un bon día, non o vin até a hora de me marchar, que o levaban no colo, non sei por que razón, porque dado que o condenado ten unha debilidade especial polo licor-café e non perdoa unha copiña despois de cada comida nin outra antes de se deitar, non sei en que estado estaría cando o levaban, non puiden comprobalo de perto.

A semana que vén vou andar algo apurado para dar feito dous post neste blog, téñenme moitas cousas enleado... A ver como fago...

Onte fun á rodaxe pola tarde e fiquei co equipo para contarlles uns contos á noite, cousa que carecería de importancia e interese a non ser polo cariño co que me agasallaron todos e todas.

Pola tarde na Carballeira de Baio rodáronse planos dunha secuencia na que os nenos se enfrontan ao capitán, papel que interpreta Manuel Millán coa acostumbrada brillante eficacia deste magnífico actor galego. Os seus diálogos con Alicia van resultar unha delicia para os espectadores, tanto cando a observa de pé, como cando descende á altura da nena para enfrontarlle o rostro. Os negros servidores do capitán arrodean e ameazan aos nenos ás ordes do capitán mentres Pumariño observa todo desde a distancia que o seu sentidiño lle permite.

Todo isto faise, coma as outras cousas, tal e como Carlos Amil (aquí retratado en postura ─que non pose─ de director daqueles que enchen os nosos recordos de cinéfilos), Director deste filme ten pensado e vai expresando. Pero coa axuda de dous colaboradores sen os que nada sería posíbel neste filme.

Federico Untermann, bonaerense de Martínez, que non é persoa ─Martínez, non Federico que si é gran persoa─ senón localidade do norte de El Gran Buenos Aires e nas beiras do Río de la Plata. É o Primeiro Axudante de Dirección (na foto está metido no río por motivos da rodaxe e non porque andase ás troitas). Home de grande experiencia no seu oficio a pesar da súa aínda pouca idade, encárgase de que cada plano se organice segundo os desexos do director; será el tamén o que haberá de dar esas voces, xa míticas nas rodaxes de cinema: Motor! Acción! (aínda que el di Acsión! por mor do seu xeito de falar). Traballa incasabelmente e o sol vai marcando no seu rostro o perfil dos lentes escuros cos que se protexe dos excesos lumínicos.

O Segundo Axudante de Direción é Jorge Vega. Del depende que todo estea listo para que se poida rodar, o de cada día presente e o dos próximos días. A el tócalle ir trasmitindo as necesidades que o director lle manifesta, e por tanto tamén os trasacordos que se lle ocorren, polo que o seu papel, ás veces, non é moi bonito. É un home silencioso, a imaxe que me vai quedar del é a dunha persoa que fala baixiño, confidencialmente. Cando te saúda ofréceche un sorriso que te acolle, inmediatamente velo desaparecer nas súas arelas de cada momento.

Non vin ao can, pero souben que a seu avó chamábanlle O Listo porque, tendo a súa morada no fondo de Moeche, todas as vésperas de feira collía camiño cara a San Ramón para estar ás lambiscadas. Como raio sabía o condenado do can que para o outro día, que me parece lembrar que cadraba a cada 11 e 23 do mes, había feira? Sabía ler o calendario? Que sexa como queira, non é raro que lle chamaran dese xeito que chegou até este neto que agora anda pola rodaxe d'A casa da luz.

Outro día máis na rodaxe. Como este xoves apareceu entre chuviscas e orballos, a rodaxe trasladouse ao que alí se lle chama o cover-set, que é o xeito de dicir que se traballaba nun decorado a cuberto, cousa sensata cando chove.

Tratábase do cuarto que Pumariño ten na Casa da Luz. A secuencia correspondía ao momento no que os rapaces descobren ese lugar cheo de sorpresas, nas que se enxerga algo do enigma que encerra o corazón grande e xeneroso de Pumariño. Ese home que lle roubei ás miñas lembranzas de infancia, onde gardaba os moitos toliños que me tocou coñecer. Persoas bondadosas, amigas dos nenos cos que tiñan alentos de complicidade, porque comparten a inocencia como lugar de encontro dos corazóns e das ledicias.

Onte emocionoume dun xeito especial observar como Xosé Manuel Olveira, “Pico”, (o da foto) o actor que interpreta o papel de Pumariño, se dirixía aos nenos e nenas que interpretan aos rapaces da película cunha delicadeza e cun cariño especiais, e dáballes polo baixiño os máis atinados consellos para a interpretación dos seus papeis, facíao coa grandeza dos grandes profesionais e coa humildade das boas persoas. A min fíxome lembrar o que se conta do actor americano Robert Mitchun que na rodaxe desa obra mestra que é A noite do cazador, era el, xa unha grande estrela do cinema, o que atendía e axudaba aos pequenos actores Billy Chapin e Sally Jane Bruce que intepretaban a Joan e Pearl, os fillos de Willa Harper (Shelley Winters). Facíao porque o director, o xenial Charles Laughton, parece ser que era un individuo desgrabábel que, ou ben os ignoraba ou tratábaos con aceda actitude. Benzóns para o amigo Pico (máis adiante falarei del e do seu traballo con máis extensión) que onte confirmei que grande home es.

Onte estiveron na rodaxe Manuel Bragado, director de Edicións Xerais e Celia Torres, Directora de Promoción desta editora, que foi a que publicou a edición orixinal en galego desta novela. Polo que me dixeron, esta visita foi unha interesante experiencia para eles. Eu agradézolles moito a súa presenza e os seus alentos.

A quen non vin onte foi ao can. Puiden saber que o nome non lle ven tanto pola súa listura, máis ben é pola dun seu antepasado, que ese si que era listo.

Novamente na rodaxe. Hoxe na Cidá de Borneiro. Os nenos agáchanse dos gardas dentro dunha das construcións castrexas. Están ao acubillo no que se gardaban, hai 2.500 anos, aqueles homes, mulleres e nenos que habitaban daquela este lugar, gardado por unha fortificación que ben se ve aínda. Na foto os cinco rapaces agardan que todo estea listo para rodar; ao fondo dous soldados do Señor da Torre reciben instrucións do que terán que facer na secuencia.

Hai demasiado movemento agora coa rodaxe como para a reflexión, pero o que non deixa de traballar é a imaxinación, para traer a nós aquelas xentes e as súas arelas, que non eran máis cas do seu propio coidado. O futuro era o hoxe, todo máis lonxe mañá, porque até o fillos eran só o presente de velos medrar sen lles andar a facer planes de vida. Cada día tiña a súa arela, esa era a poesía da súa vida, como di Celso Emilio Ferreiro: “Investiga a verdade do teu tempo / i alcontrarás a túa poesía.”

Tamén quero ir falando aquí das persoas que fan posíbel que funcione a máquina dos soños. Principiarei polos dous máximos responsábeis de producion, deixando á marxe ao Produtor (con maiúsculas), Xosé Xoán Cabanas Cao, do que xa falei.

Trátase de José Luis Jiménez (Ávila, 1965), Director de produción e Nerea Orce, Xefa de produción.

Nas fotografías está claro quen é Nerea; pois ben, José Luis é o da esquerda da outra foto, o da dereita é Jorge, que lle tocará outro día.

Os dous son os responsábeis de que todo isto da rodaxe sexa posíbel. Grávase porque eles fixeron o seu traballo; cómese porque se encargaron de procurar onde e que; dórmese porque se ten sono, pero foron eles os que deron cunha cama para cadaquén… Todo canto por alí anda a bulir ou permanece en repouso, estivo antes nas súas arelas…

Ambos son xente competente e (polo menos comigo) de moi agradábel trato Ollen un chisco a cara de Nerea e contenme que lles di... Ademais José Luis Jiménez é un teimoso blogueiro. Nos seus variados blogues podedes ver os seus escritos, a súa selección de curtas… E tamén vos aconsello ver El proyecto, unha magnífica e sorprendente curtametraxe que escribiu e dirixiu… con dirección de produción de Nerea Orce.

Tamén andaba por alí o can. Xa sei algo máis: chámase O Listo e veu de Moeche. Seguirei pescudando e contando. O xoves volverei.

Saudiña para todos e todas.

Hoxe volvín á rodaxe. Xa o tiña previsto así, pero a maiores onte chamoume Jorge Vega (2º axudante de dirección) porque Carlos quería que estivese de figurante nunha secuencia que se rodaba na carballeira. Estou sentado ao pé dun carballo escribindo isto no meu caderniño de apuntamentos. Nin ergo a cabeza nin miro á cámara nin aos rapaces, que pasa por diante de min brincando.

Cando cheguei estiven a falar con Carlos (nesta semana compartimos palabra sobre o filme en aqlgúns medios) que está entusiasmado case con todo: os planos rodados, o traballo de actores e actrices, a fotografía… Moito me aleda velo así.

Estase estes días a rodar na carballeira de Baio (mágoa non estar onte, onde saía un cabalo de cores, pero, en fin, xa o veremos na peli).

A carballeira merece unha atención especial. Non é moi grande (chegará aos quince ferrados? Non sei). Os carballos foron sucesivamente podados para que formasen cubrición sobre do terreo. Isto produciulles uns torcementos e retorcementos a todos os xeitos, que os fixo vir dar nunha paisaxe fantasmagórica. Coma de seres sufrintes ou almas atormentadas que se substancia nunha beleza extraordinaria chea de estraño magnetismo.

Como teño que permanecer aquí sentado e escribindo por mor das múltiples repeticións do plano, venme á memoria unha carballeira, aló na Terra Chá, en Vilapene (pronúnciese cos és pechados para que a fonética emparente o nome da parroquia co seu verdadeiro étimo, pinna (=pedra grande e elevada que sobresae da terra) e non co, tamén latino, pene (=órgano sexual e urinario masculino) que se pronuncia con é aberto). Quería dicir que eu pasei máis dunha vez tal carballeira na miña infancia estarrecido de medo e agora, nesta, vénseme aquela á memoria. En fin, o que Uxío Novoneira dicía: "O tempo quedo que corre / i os soños que volven." Porque aquí, no medio do rebumbio da rodaxe, hai un paso quedo do tempo que pon a carballeira, porque o seu ser natural pode con calquera artificio. Por igual prodixio da Natureza cantaron os carboeiros e os ferreiriños toda a mañá, alleos á nosa presenza.

Por entre os chíos, após do “silencio, rodamos!”, chégame a voz de Gustavo Pernas falando desde o Duarte que se lle meteu dentro. Eu sigo aquí, sentado contra este carballo, escribindo.

Até que se escoita: “Paramos para o bocadillo”. Érgome, por fin, e vou compartir con todos a parva. (Na foto un grupiño de xente do equipo fai unha alimentación franciscana. Sandra érguese a botar un café, e párteme a foto en dúas).

Nova xeira de rodaxe: son os planos que completan a secuencia. Párase para xantar, coma sempre, en Casa Cruz de Baio.

Regreso á casa para escribir este post.

Volverei á rodaxe o luns. Sentín hoxe falar dun can moi listo que anda por alí, pero aínda teño que saber máis. Segundo vaia coñecendo do tal can, xa contarei. No próximo post estou seguro que hei ter xa algún dato de interese.

Saúde e películas, como di Carlos Amil.

Contra as dúas da tarde de hoxe, dia 14 de xullo, deu a primeira volta o beo (agora é un botón ao que lle premen). Daquela mesmo, e á orde de C. Amil, Federico Untermann, o axudante de dirección, mandou silencio e berrou: ACCIÓN!

Alba (nome da personaxe) camiñaba á par do raíl pólo que se deslizaba a cámara que gobernaba Alfonso Parra, o director de fotografía (irei escribindo de toda esta xente, de quen é, do que fai ─porque algúns son xente moi importante na súa arte─, pero mais adiante), e descubría algo que lle producía un grande abraio emocionado e preocupante.

Nun día de sol (a min púxoseme o nariz algo avermellado) e ceo azul, A casa da luz comeza a súa andaina en imaxes, agora a historia nace noutra linguaxe, porque as obras, por moi narrativas que elas sexan, fanse arte na linguaxe. O contalas é o que as fai literatura ou cinema ou teatro... linguaxes distintas, ás veces, para unha mesma historia.

Un equipo de cincuenta persoas bule pólo campeiro no que se roda o primeiro plano. Camións, focos, paraugas, xeneradores eléctricos... ocupan coma un campamento circense as beiras do rio. Un continuo comunicarse por pequenas emisoras portátiles que soan coma carricantas, forma bloque de contradición cós berros que ordenan silencio.

Nalgúns ollos nótase a emoción do momento (seguramente nos meus tamén), dese intre de principiar un labor conxunto que dependerá do bon facer e do sentido da responsabilidade de cadaquén.

Éncheme un sentimento de profundo respecto polas xentes do cinema, estes que traballan n’A casa da luz e todos cantos o fan no mundo enteiro, porque son os artífices dun xogo da imaxinación que puxo nos nosos corazóns as máis fermosas historias, as que nos emocionaron até as bágoas agachadas na escuridade das salas. As que alimentaron os nosos soños. As que abriron en nós unha nova ollada, aquela coa que contemplamos o mundo. Grazas meus irmaos do cinema, grazas por seguir a facer esta marabilla escrita coa luz.

Cando me viñen aínda ficaban a traballar, e quedábanlles bastantes horas por diante. Alí quedou o Xosé Cobas, ese irmao pintor que lle dá a esta película un aire visual especial.

Seguirei contando.

Xa é moita a xente que, na altura, sabe que se está a facer unha película baseada na miña novela A casa da luz. É longa historia que comezou hai perto de dez anos e que naceu da miña amizade co produtor X. X. Cabanas Cao, que é moita e vella.

O proxecto, que principiou por se titular O pucheiro de ouro, foi desde o principio o de se converter en película, pero os avatares e o tempo deron nel en novela titulada A casa da luz, editada por Xerais en galego, por Anaya en castelán e por Barcanova en catalán. De aí regresou ao seu comezo, o cinema, e será película baixo a dirección doutro querido amigo, Carlos Amil.

Agora a cousa está tan adiantada que este luns, día 14 de xullo, comeza a rodaxe, que se ha prolongar por sete semanas. Propóñome neste tempo ir contando as miñas observacións da rodaxe e de todo canto a rodea. Quero que por min coñezan vostedes a xente que a fará posíbel, actores e actrices, nomeadamente os seis nenos e nenas (tres e tres) que nela traballan, técnicos e artistas, visitantes... As cousas que pasan, o asombro que me produce este prodixio do cinema, do que alguén dixo que era a máquina dos soños.

Na altura hai moito traballo xa feito, só polo casting para escoller os rapaces pasaron 1.600 nenos e nenas de toda Galicia. Resulta, isto do cinema, unha máquina pesada moi dura de mover.

Como exemplo diso e principio da miña presenza, este pasado venres asistín a o traslado dun barco de considerábeis dimensións desde o porto de Betanzos (si, si, Betanzos ten porto!) (na foto podemos ver o camión subindo a costa da Angustia por diante da igrexa) até Baio, no concello de Zas. Alí ficou instalado en seco (claro que, dado que chovía seguido, sería mellor dicir que ficou en húmido), diante dunha carballeira de tal fermosura que moito lles falarei dela nesta xeira que agora emprendo, á espera do luns, no que se dará o que antigamente se lle chamaba nas rodaxes cinematográficas, a primeira volta de beo.

Agardo por vostedes para seguir a lles contar todo o que vai sucedendo. Até entón, como di o director, Carlos Amil, saúde e películas.

Mil parabéns, mestre. Mil e máis.

------------------------------------------------------ -----------------------------------------------

E benzóns tamén para ti, mestre, amigo, irmao.

E vaian tamén para todos os outros e outras que non esquezo nin no afecto nin na admiración: Margarida, Mercedes, Isaac, Fierros...

E dun xeito especial parabéns para este País, que comeza a se ver na grandeza dos seus.

Chegou MAIO, o mes das Letras Galegas no ano de Xosé Mª Álvarez Blázquez.

Habemos estar aí, no limiar da palabra que nos

convida a entrar no seu ventre grande e acolledor.

a outa cova dos sonos onde teño

o meu segredo de amor;

Estar no lugar onde cada palabra é lume; é flor; é

o río e a súa canle.

E cando estás, recoñecerte. Saber que es ti e que

es o que es. Nada novo nin distinto, só algo que

acontece e que te contén.

ese voar ás toas, polos ares

do degaro, do afán, da señardade…

Que nos contén a todos en si e fainos nós. Só

nós, pero non nós sos.

Érguete e ergue a palabra que por túa é de todos.

Faite recoñecer e recoñece aos que contigo comparten

a palabra que nos leva en si.

Que dá fe da nosa existencia.

Que ao dicirnos dános a vida.

Esta saudade, ¡ai, Deus, si ti ma deche,

non a tires de min, pois nela vivo!

Cun certo retrso por viaxes e outras ocupacións, aquí está abril, o mes do libro visto por X. Cobas e por min.

Libro é pouso. É pegada do paso firme do home,da muller que deixa a vía

[marcada, indelébel, inmortal…

Libro é ollo. É mirar ao que mira, ollo que ve un ollo e por el o infinito contido na

[palabra e na voz.

Libro é son. É música do tempo, canto fuxidío que persegues na procura da

[melodía que arrole o teu sono de meniño.

É pano a enxugar as bágoas de soidade no rostro triste da nena que agarda

[pola voz que trae un conto que consola e prende a luz das estrelas no

[ceo da noite.

É mar e vento. É un infinito océano de liberdade co saibo salgado da

[lembranza dos camiños aínda non percorridos.

Libro é luz. É sol que descorre o veo da noite, que afasta as tebras coma quen

[abre un mar vermello para nos dar paso cara á terra prometida.

Para os galegos marzo é o mes da poesía e do teatro... E así o vimos Xosé Cobas e máis eu.

Na voz dos poetas,

na voz das poetas

a palabra é pena de ave,

lóstrego na noite, firmeza no vendaval.

É pedra do camiño

ou dunha pedreira ou do fondo do mar.

A palabra é sal e auga e flor.

Flor da tona da auga que baila e acouga o paso.

Que fai un chan que non se pode pisar.

En cada poema hai unha soa palabra,

a palabra xusta e cabal.

a que nos di,

a que nos debuxa e nos pon no mundo.

Ler un poema é ollar no fondo da nosa alma.

Sigamos pois poñendo aquí as imaxes e os textos do calendarios. Tócanos Febreiro, o "mes de Rosalía".

Abrir o libro polo comezo, por onde di:

Daquelas que cantan ás pombas i ás frores

Vela chea de forza e de dignidade.

Da súa dignidade de muller que é.

todos din que teñen alma de muller;

Como é a súa alma de muller?

Está aí, nos seus versos espellada, fotografada

coa fidelidade de quen a ve real e viva, porque as

súas palabras fixeron verdade a vida.

pois eu que non as canto,

Como é a súa alma de muller?

¡Ai!, ¿de qué a teréi?

Principiei hai uns días un costume que agora vou continuar e dese xeito vou traer aquí outro dos traballos que facemos o ilustrador e pintor Xosé Cobas e máis eu.

Desta vez, e seguindo o bon consello da miña querida e admirada amiga Leonor Combing, vou mostrar o almanaque que nos encargou a Consellaría de Cultura e Deporte da Xunta de Galicia. Para poñelo aquí tiven que arredar imaxe e texto (aínda que entrambas forman unha unidade), porque a reprodución non permitía a lectura con claridade, para iso aconsello facerse cun Calendario das Letras tal e como o editou a Consellaría:

Aquí vai, pois, este primeiro mes do ano e con el queremos, o meu compañeiro creativo e máis eu, desexar a todos cantos visitan esta casa FELIZ ANO 2008!!

Xaneiro

Empezar un ano é comezar un camiño.

Principiar unha andaina por onde ninguén pisou antes.

Camiñar sen ter marcadas as pegadas doutros pasos, doutros pés.

Coma quen bota a andar pola neve ou pola area mollada dunha longuísima praia.

Cada día unha pegada fonda, ben marcada e imborrábel.

Empezar un ano é entrar nun libro que contén a historia, aínda non escrita, de cada un de nós.

O libro do que nós posuímos as palabras.

É continuar a narración, seguir a contar o conto da vida.

Escribir as palabras aínda non inventadas, as palabras novas que nos nomean e nos chaman.

Adiante. Só é poñer un pé, facer a primeira marca na neve.

Vaia carafio, resulta que me vén xente de fóra (Estimado Xabier, o teu blog foi o elixido para ser mañán o Blog do día na nosa web. Poderá velo o día de Nadal en www.anosaterra.org
Un saúdo de toda a redacción e boas festas) e hai unha chea de tempo que non lle paso un trapo a isto.

Eu son de natural descoidado, non reparo moito en certas cousas, entre elas en min mesmo (aínda que non faltará quen pense e diga o contrario). Non son quen de manter ao día un blog porque non gusto moito de falar de min, dáme pudor, e nestes sitios dun xeito ou doutro sempre se acaba por falar do autor. E que conste que non me parece mal, simplemente que a min non me sae, non me reina. Eu sinto moita admiración polos amigos que manteñen os seus sitios arregladiños que dá gusto. Seino ben porque raro é o día que non paso por brétemas, as uvas da solaina,dias estranhos, sin que sirva de precedente, selva de esmelle, fíos invisibles, o levantador de minas e algunhas outras casas nas que ves que cada día pasan o trapo a fondo.

Non se pense que non me sinto contento de ter e habitar esta casa de portas abertas que me agasallou, e ben agradecido que lle estou, unha moi querida amiga que de seguido me pide que lle diga que cousas quero poñer nela para facela máis atractiva para as visitas e nunca sei que lle responder. Con gran xenerosidade vai poñendo o que lle parece conveniente…

Ao final vou ficar agarradiño ao que lle lin nunha ocasión a Pete Seeger, o máis que fantástico músico folk americano (que tamén hai americanos bos e anxiños negros), referíndose ao seu xeito de vivir afastado da cidade, no medio dun monte: “Vivimos o suficientemente limpos coma para sermos hixiénicos e o suficientemente suxos coma para sermos felices”

Pero xa que teño hoxe visita extraordinaria vou colgar aquí, como se fai nas paredes das casas para que luza, un anaco do traballo que estamos a facer agora mesmo ese grandísimo ilustrador e pintor que é Xosé Cobas e máis eu. Vaia con este adianto d’O libro das viaxes imaxinarias o meu desexo de boa fortuna e felicidade no 2008 para todos os que quero e todos os que me queren.

Arama non ten río nin montañas que o arrodeen e delimiten. Non está nunha beiramar que poña un rumor de auga no aire seco e tépedo que o acomete da mañá á noite.

Arama é un lugar no medio de ningures que chama polo Viaxeiro desde o renxer continuo das carricantas e a secura areosa dunhas rúas de fino po branco. Ándase por elas no temor dun vento que espila esa brancura virándoa en nube que envolva ao transeúnte, penetrándoo por todos os orificios até afogalo.

Quizais por iso Arama está sempre deserto coma un pobo abandonado; coma un pobo agonizante ou morto.

Pero abonda con entrar neste lugar e petar nunha porta calquera, facelo golpeando cun daqueles chamadores de martelo, que semellan unha man que agarra unha esfera metálica ou os que son un medallón cun aro metálico que bate no seu centro; tamén os hai que parecen un can que pega coas patas dianteiras; outros son unha simple argola de ferro que golpea sobre dun cravo de cabeza arredondada. Calquera deles que for, cando o Viaxeiro petou nel, abríronse todas as portas de Arama e en cadansúa unha persoa inquiriu polo motivo da chamada.

O aire de todas as voces da cidade soando a un tempo moveu lixeiramente, coma unha ameaza, o po albar das rúas, que non chegou a refolar.

Cando o Viaxeiro respondeu que andaba á procura dun lugar para pasar a noite, as portas fóronse pechando unha por unha e a muller que abrira aquela na que el petara, indicoulle onde estaba a pousada. Díxolle que a recoñecería porque era a única que habería ficar, despois da súa chamada, coa porta entreaberta.

Alí se dirixiu e encontrou que, efectivamente, tiña a porta algo entornada pero non pechada. Mais, como non vise a ninguén, deu un golpe co puño na madeira e de inmediato todas as portas de Arama se abriron a un tempo, porque en Arama cando petas nunha porta a túa chamada resoa en todas, e todas se abren e en cada oco hai unha persoa que lle pregunta ao Viaxeiro que é o que quere, e con iso unha nova pasada do airiño que remexe o po do chan.

Acabo de chegar do Corralón Manchego onde onte, día 20 de novembro, presentamos Revista Internacional de Arte y Literatura Infantil, na que eu teño algo que ver xunto con outras quince persoas da miña máis grande amizade e compaña.

Foi un acto ben fermoso no que tiven a oportunidade de me encontrar con moitos amigos e amigas dese mundo do libro de LIX da que e na que vivo; é merecente de especial agradecemento que os amigos Martin Pawley, Irene e Xulio (xentes de trato diario coas estrelas e cos libros científicos) adiantasen a súa viaxe para me acompañar nese acto. Benzóns para eles. E benzóns para todos cantos se achegaron onte ás sete da tarde á Biblioteca Histórica Marqués de Valdecilla da Universidade Complutense, á que agradecemos, na persoa da súa directora Marta, o feito de poñer ao noso dispor o seu salón de actos que estaba cheíño de xente.

Esta revista nace dun grande esforzo de traballo e mesmo económico dun grupo de persoas que temos en común o noso interese pola literatura infantil e nomeadamente polo álbum ilustrado. Xenérase nese sentimento e no feito de estarmos convencidos de que, como dicían os gregos da antigüidade, todas as artes son amigas e unhas están xa ben clariñas no número cero de (literatura, pintura, diseño…) e outras (escultura, arquitectura, fotografía, música, cinema, cómic…) irán aparecendo en sucesivos números.

Como corresponde, convídovos a visitar a páxina web de onde vos poderedes suscribir e mesmo contratar publicidade, se é o caso, porque isto no se fai do ar.

Longa e larga vida a e a todos vós.

N. vai á escola con gusto. Quere aprender e quere estar coas outras nenas e cos outros nenos. Así foi até agora. Pero este ano sucede algo que está facendo que a escola deixe de ser un lugar agradábel e empece a se parecer un pouquiño ao inferno (será porque é nena e ás mulleres non é raro que se lles torne lugar de perigo os sitios que en de por si parecen de acollida?), desde hai un tempiño as outras nenas din que non queren xogar con ela, polo visto porque é cigana (canto me gusta esta palabra que me soa a música de violín), e dinlle cousas moi desagradábeis, moi duras de escoitar por calquera e moito máis por una nena pequena.

Ela dille á súa mamá, que é moi amiga miña, que non se preocupe, que non lle importa o que digan, que todo empezou cando ela xogaba con outra nena coa que non querían xogar as compañeiras polo mesmo, porque, dicían, era cigana.

N. é bonita coma a luz da mañá nos días da nosa felicidade: é loura coma as agras de pan centeo no mes da sega; ten os ollos entre o verde e o azul, depende da hora do día e da forza do sol; é lista e espelida coma un raio cando atravesa o ar na procura da terra e, por sobre de todo, e boa, é unha nena boa, una nena desas que vai xogar coa que non xoga ninguén, e iso é ser boa, moi boa. Hai uns días souben da historia dunha nena galega que, hai xa ben anos, nun país de América tiña que sufrir algo parecido ao que lle pasa agora a N.. A ela chamábanlle “gallega” e ríanse dela, pero esta nena descubriu un xeito de vinganza, ser máis lista e máis estudosa que aquelas que se rían e así puido poñelas en ridículo coa axuda dunha mestra intelixente e bondadosa.

Escribo aquí isto para que N. saiba que ten todo o meu amor e que a súa maneira de pelexar contra a inxustiza é a que está facendo, ser máis boa que as que lle din cousas feas. Pero tamén por se me len os seus mestres ou mestras, para lembrarlles que non hai nenos ciganos e nenos non ciganos, brancos ou negros, inmigrantes ou nativos (ía escribir pobres ou ricos, pero iso si que existe, que N. e máis eu sabémolo) senón só nenos e nenas. Nin sequera me atrevo a escribir que hai nenos bos e menos bos, porque os mestres e mestras, saben que tal cousa é cambiante.

Sei que esta situación vai mudar de contado, porque se así non fose tería que pensar que os mestres ou mestras da aula onde está N. son uns incompetentes e uns fracasados no seu oficio, e iso estou seguro que non é así.

Máis nada, só enviarlle beixiños a N..

Comezo esta nova temporada poñendo aquí unha desas cousas que lle manda a un os amigos e amigas, neste caso a benquerida Ánxeles Vila.

E a ver se nesta nova andaina me fago algo máis presente neste lugar... Boas intencións non me faltan.

Estoutro día xantando co meu amigo Xulio Mancebo, contoume que un amigo de seu dicía algo que me gustou moito: "os cartos deberan ser coma as patacas e valeren só para o ano"

A min, que teño os cartos por asunto innobre por natureza, pereceume unha idea que, polo menos, corrixiría o mal uso que do diñeiro se fai. Mesmo me deu para facer un contiño (está en anotacións aínda) sobre do asunto. Sobre desa idea de que cada ano haxa que partir de cero. Cada ano tes que decidir entre facer a semente das/dos ano pasado ou pensar en procurar unha nova, mesmo en cambiar a semente cun veciño ou en mudar de leira para que a do ano anterior descanse... Graciñas Xulio.

Non chegaba aos dezaseis anos cando emigrou a Bos Aires. Non llo pedía o corpo nin o ánimo, pero tampouco había outra elección. Levaba nun papel apuntada a dirección do seu irmán máis vello que xa emigrara antes de el nacer. No porto aínda lla amosou a seu pai que o acompañaba, pero cando desembarcou do outro lado do océano, o papel non aparecía por lado ningún. Tardou un mes enteiro en dar con aquel irmán que non coñecía e co que non se deu entendido. Desde daquela deu tombos por tres ou catro países da América do Sur e rematou en Canadá.

Regresou vello hai uns vinte anos. Morreran os pais e só ficaba viva unha irmá que nacera despois de el marchar. Viña sen cartos e sen saúde, pero foi acollido con xenerosidade por aquela irmá. Algunhas tardes nas que se atopaba algo máis valente, achegábase á baiuca, onde tomaba unha copiña de viño doce moi de vagariño, a grolos de paxariño. Daquela ía debullando as súas historias de emigrante, pero facíao sen fachenda, case con amargura. Non sei se sería que este home –Ramón de Lamas se chamaba– nunca tivera esa característica de lembrar ao regreso da emigración só a cara boa dos traballiños pasados. Pero o que máis me emocionaba era sentilo falar pronunciando cada palabra coma quen deita bicos no rostro dun ser amado, coma quen vai ceibando desde o fondo da alma o sons gardados entre panos perfumados, coma quen rompe o silencio coma se fose un velo delicado e suave que está aí convidando a ser rasgado.

Atraído por ese seu xeito de ser, pasei algunhas daquelas tardes nas que viña tomar a súa copiña escoitando falar a aquel home, e aínda estarrezo ao lembrar como me contaba os seus últimos anos, cando se lle comezou a meter na cabeza que “se lle estaban a borrar as palabras da infancia”, que así mesmo mo dixo. “Decateime –dicía– de que, sen pais nin fillos, se perdía a miña fala xa non sería de ningures. Sería un ser sen raíces e a eses lévaos o vento. Comecei a pasar as noites falando só. Dicindo en alto carrizo, nai, irmá, dor, mágoa, chorar, rir... E entón decidín volver para morrer escoitando as palabras coas que nacín, aquelas coas que me acariñou miña nai no berce e as derradeiras que lle sentín a meu pai no peirao d’A Coruña. Xa me ten igual case todo, pero non quería irme sentindo palabras alleas, porque mentres tés as palabras é coma se tiveses as cousas. E máis aínda, é coma se te acompañase sempre a calor dos que chas aprenderon. As palabras amadas escorrentan os fríos da vellez.”

Non me foi doado convencer ao crego de que lle fixese o enterro e o funeral en galego a aquel Ramón de Lamas que tiña por patria a palabra dos galegos.

(*) Conto que escribín para "GAVIEIRO da nosa identidade" (Buenos Aires, decembro 2006)

Foi o pasado venres, 23 de marzo, e foi unha linda noite de irmandade.

Benzóns para ti, meu irmao!

Non sei quen foi, porque mo contou meu pai dun seu compañeiro de escola que non era moi aleuto e non daba rompido a ler. Parece ser que a súa mai, algo desesperada polos escasos progresos escolares do seu fillo, díxolle ao mestre: "Mire, don Jesús, se ve que o meu fillo non arrinca a ler, pídolle por favor que mo poña a escribir".

Coma certos escritores, que teñen una obra publicada moito máis estensa ca obra lida. Escritores no senso estrito da palabra: só escriben, nunca len. Ás veces tamén falan... iso si, da súa propia obra.

9 de marzo...

In memoriam Carlos Casares

Antonte, con Paco Martín e con Xavier Senín, fomos a Madrid para xantar con Juan Farias (amigos de teu os catro) a quen había tempo que non víamos. Nas conversas saíu o teu nome sete ou oito veces... A inmortalidade é ter un lugar no corazón dos amigos.

Paco Martín ten un trebello no coche que te vai guiando polos camiños, de seguro que habías gustar moito del.

Desde dentro da memoria, unha forte aperta.

Con esta postal que me empresta Vieiros...

... es estes versos dos que tanto gusto...

Apesar das ruínas e da morte,
Onde sempre acabou cada ilusão,
A força dos meus sonhos é tão forte,
Que de tudo renasce a exaltação
E nunca as minhas mãos ficam vazias.
Sophia de Mello Breyner Andresen, Poesia, 1944

... vaian para todos e todas cantos por aquí pasedes, se sodes -iso si- homes ou mulleres de boa vontade, os meus desexos de felicidade para este Nadal e para o vindeiro 2007.

Hai unhas horas que cheguei de Oviedo. Alí dei onte pola tarde unha conferencia na que pretendín inducir unha reflexión sobre da lectura. Teño que recoñecer que é un tema que acabou por me apaixonar: Para que lemos e para que queremos que os rapaces lean? É certo que dixen o que din que dixen.

Pero ao que ía, son catro horas de guiar para aló onte e catro para acó hoxe. Iso da tempo para lle dar moitas voltas á cabeciña. Por exemplo, para que quero este blog? Que debo facer con el e nel? Se o que teño que facer é contarvos a historia de don Pexerto que me contou Pepe Estévez hai uns días en Pamplona ou se lle debo dar outra orientación un pouco máis na liña do que veñen sendo os blogues.

Pensareino un pouco máis. De momento contarei o prometido e deixarei para máis adiante a decisión sobre tan “importante” asunto.

Don Pexerto fora director espiritual do seminario de Lugo e era un home algo místico pero moi boa persoa. Mesmo andaba pola rúa coas mans dereitas e a cabeza inclinada sobre dun ombro, nunha actitude de case oración.
Así baixaba nas horas de antes de amencer o día pola rúa do Bispo Aguirre camiño da adoración nocturna da Catedral, cando viu que pola mesma beirarrúa subía un borracho dando tombos. Don Pexertiño, por mor de non dar con el, foi variando o seu camiño cara ao outro paseo moi de vagariño e o mesmo fixo o bébedo.
Cando o crego observou a manobra, sen alterar a súa figura de home de Deus, regresou ao lugar por onde andaba anteriormente, tentando evitar o que consideraba que había suceder se daba co noctívago de fronte: que lle diría algunha cousa desagradábel. Pero o borracho tamén foi atravesando a rúa até se situar de novo na liña na que camiñaba o padre.
Nova corrección de traxectoria dun e imitación do outro e nestas xa estaban tan perto crego e borracho, que aquel estimou inevitábel o encontro e deixouse ir.
Cando don Pexerto estaba a metro escaso do home enchoupado, este ollouno de fronte e díxolle:
–Ti tamén vas bon. Vas ho...

E agora vou ler Peter Pan e a levita escarlata, que a levei para a viaxe pero só lin unhas poucas páxinas.

A verdade é que a miña intención era contar a historia de don Pexerto e o borracho, que ma contou o amigo Pepe Estévez estoutro día en Pamplona, pero é que xa había que tiña eu ganas de poñer aquí un "youtube" (polo menos mentres non cobren por pillalo) para que se vexa que son un blogueiro como é debido e que manexo o asunto coa soltura dun Brétemas, unha X da Selva de Esmelle, un Martin Pawley ou unha Jaio la Espía... aos que respeto, admiro e visito. Claro que, no meu caso, isto de estar aposentado dá para moito e fuchicando dei con este.

Sempre me resultou moi interesante a compoñente creativa que hai niso de lle tirar parecidos á xente. Miña mai era moi afeccionada a facer tal cousa, aquilo era realmente fascinante. Daba para longos debates entre risas. Ao final a cousa quedaba nun alcume que, xa para sempre, usaríamos para nos referir a San Alfonso María Ligorio, o Demanchiño de San Bartolo, a Pega Porca, o Pavo Real... e xa abandonada longamente a infancia e contaxiada a miña familia "postparental", a Chiripitifláutica, o Tío Miserias, o Cara de Zoca... Por iso teño moito gusto en lles presentar a vostedes a Bieito XVI na súa encarnación galega.

Desde logo que, se non é certo, está ben composto.

Chamarse Diodoro non sei se é unha felicidade ou unha desgraza, seguramente ningunha das dúas cousas, e simplemente é unha rareza. Pero para rareza a do Diodoro, o Riberao, que non tiña máis preocupación neste mundo que saber como sería a misa en cada país do que coñecía o nome. Abondaba con que a radio no parte dese unha noticia, poñamos por caso, de Dinamarca para que o Diodoro preguntase: “E como será a misa en Dinamarca?”. Era inútil dicirlle que os dinamarqueses son, na súa maioría, luteranos e teñen unha misa que pode durar tres horas coma nada, porque a el o que lle interesaba era a misa católica, a que el coñecía. Entón, se alguén lle respondía que esa sería coma aquí (daquela o rito católico aínda era en latín), o Diodoro alporizábase contra o outro dicindo: “E ti como o sabes? Estiveches algunha vez en Dinamarca?” Sen se parar a pensar en que o que lle dixera aquilo non ía a misa nin aquí nin en Dinamarca.

Porque a felicidade de Diodoro non se producía en que alguén lle dera a resposta que parecía procurar, senón no simple feito de preguntar. A el o que lle gustaba era preguntar, dar conta das súas dúbidas máis íntimas, aquelas que lle ocupaban o pensamento case arreo.

Podemos pensar que están máis perto da felicidade os que preguntan que os que responden?

Será que a sabedoría é amiga dos interrogantes e lévase mal coas respostas?

A vostedes que lles parece?

(Aos Pelachos, antes da distancia)

Os mozos puxémoslle o alcume de Sócrates, polo seu costume de responder “nada” a calquera pregunta que lle fixeran. Xa podías preguntarlle pola saúde, pola familia, polos moitos anos que pasara de emigrante na Arxentina ou polo seu propio futuro, el sempre había acabar por resumilo todo en “nada”. Agora non estou eu moi convencido do acerto do chamadeiro, porque a súa postura non era socrática senón absolutamente escéptica. O que de verdade lle ocorría a este Sócrates aldeán era que, cando daba as últimas reviravoltas da vida, perdera até a última faragulla de fe no xénero humano.

Aquel grande escéptico, o meu veciño Sócrates, aprendera a ler e a escribir el só polas noites, e se te puñas ao seu lado na taberna cando estaba a ler o xornal, podías dalo por lido, porque pronunciaba baixiño cada palabra que lía. Pero tamén o podías dar por comentado, porque no mesmo ton de voz describía as fotos que ía vendo e que el relacionaba co lido aínda que non tiveran nada que ver unha cousa coa outra. Nunha ocasión sentinlle ler enteira a noticia dunha inauguración que fixera Franco non sei onde. Virou a páxina e alí aparecía unha foto que non gardaba relación algunha co que acababa de ler e na que se vían un home e unha muller novos, pero el comentou: “Velo aquí está Franco”. Iso si, cada cousa que lía remataba comentándoa cun rotundo: “nada!”.

Cando morreu e íamos pasando todos por diante do seu cadaleito, colocado no medio e medio do comedor, o Merexildo, que sempre viña aos velorios sen sede e falaba cos mortos, plantouse diante do defunto, ollouno en fite e díxolle: “Coiro, Euloxio, agora é cando de certo non es nada”.

...pero estou pensando en non ir...

...será mellor que empecedes sen min.

Elías Montouto foi o primeiro home que eu coñecín que vivía sen traballar sen ser rico nin rendista. Nos anos cincuenta e nun mundo no que a maioría dos seus habitantes eran labregos de seu, xunto cuns poucos xornaleiros e pequenos comerciantes, todos traballaban máis ou menos. Non é que non houbera ricos que non traballaban, pero tiñan unha facenda que gobernar, porque o Elías non puña nin horta ao pé da casa; non vendía cousa ningunha, simplemente deixaba pasar os días en paseatas, visitas ao café despois de comer para xogar a partida e outra voltiña a pouco paso pola beira da estrada. O Elías tiña unha paga de xubilación. A min que na casa, na escola e na doutrina me teimaban sobre a imposibilidade de afastar a condición humana do traballo, aquilo parecíame o paraíso. Dedicaría a miña vida a adquirir aquela condición de retirado –así se dicía daquela– o antes posíbel.

E agora chegou iso por fin. Claro que polo camiño houbo de todo, porque até cheguei a papar un planeta. Cando entrei na escola había nove, agora que me vou xa non quedan máis que oito.

Pois que me preste! Teño todo o tempo do mundo para facer a dixestión. Porque iso é o mellor de todo: son dono e administrador do meu tempo. E digo tal porque xa nunca máis terei vacacións, esa trampa que cada ano, co seu final, fai que non poidas esquecer que o tempo non che pertence, que o tes empeñado e chegou a hora de pagar o novo prazo.

Acabei de pagar. Recuperei por fin o dominio dese misterio que se chama tempo. En diante non haberá máis administrador do meu tempo que eu mesmo, e poderei agasallarllo con alegría aos meus amigos, poderei mostrarme xeneroso con aqueles que precisen do meu tempo.

Estamos no bar... volvemos en SETEMBRO. Saudiña!

(Debuxou Daniel)

Salvador era pequeneiro, groso e de rostro avermellado. Facía longas camiñatas acompañado dun burro cativo que debía ser tan vello coma el. Non se lle coñecía outra ocupación que non fose aquela de andar polos camiños co burro. A todas partes ían xuntos, mesmo non se podería dicir con exactitude quen acompañaba a quen até que chegaban ao destino. Pasaban os dous por un camiño e ao chegar ao prado o burro poñíase a pacer mentres o home ollaba para el, entón era claro que Salvador acompañara ao burro. Pero se subían entrambos e dous pola estrada e o bípedo entraba na taberna e o animal ficaba fóra agardando que o home acabase de tomar o seu vasete, daquela ben se vía que era o burro o acompañante.

O que non se viu nunca é que Salvador fose de acabalo no burro. Non, el sempre ía a carón del, cabeza con cabeza, porque o homiño non tiña máis alzada da que tiña o animal.

Con frecuencia había alguén que lle preguntaba por que non montaba no burro, e el sempre respondía o mesmo: «Animaliño, dáme mágoa. Non creo que poida comigo».

A xente comezou a lle dicir que, xa que nunca se poñía de acabalo do burro, debía facerse cunha bicicleta para aquelas súas longas camiñatas. E tanto lle teimaron que comezou tratos cun veciño que vendía bicicletas para lle trocar o burro polo vehículo. Pouco a pouco rebaixou a alta valoración que tiña do animal e, engadindo uns cartos, chegaron a acordo vendedor e comprador.

Aos catro ou cinco días xa estaba de novo diante do vendedor coa pretensión de desfacer o cambio. Viña disposto a renunciar aos cartos e ofrecía troco a pelo: a máquina polo burro. «¿E logo, tamén che dá mágoa montar na bicicleta?» «Non, home, non. Que me ha dar. O que pasa é que non sei que me dá que me vexan falando coa bicicleta como antes falaba co burro, porque ao que non me afago é a non falar.»

Aquela era a proba de valentía imprescindíbel para ser admitido no grupo dos maiores, daqueles que deran o paso persoal de abandonar a infancia sen agardar a que fosen os adultos os que lles outorgasen a categoría aparellada a tal tránsito. Non sei xa cantas veces me fixeran a pregunta ritual e, como a miña resposta sempre fora negativa, igual número de veces me vira rexeitado.

–Imos bañarnos ao muíño? –dicía un.

–Podo ir convosco? –preguntaba eu.

Virábanse todos e o que tivera a idea de ir a se bañar no cubo do muíño adiantábase unha pasada e ceibaba con solemnidade:

–Ti vícheslle os collóns a San Miguel?

–Non –respondía cunha sinceridade que a min mesmo me sorprendía.

–Pois daquela... –remataba o que fixera a gran pregunta abrindo os brazos e erguendo os ombros, coma indicando a imposibilidade de acceder ao grupo dos grandes mentres non deses cabal conta de ter ollado os atributos masculinos daquel arcanxo San Miguel que, situado no lado da epístola da igrexa parroquial, erguía ao ceo o brazo dereito no que portaba unha espada flamíxera, mentres co esquerdo estendido cara adiante, sinalaba a uns imaxinarios Adán e Eva o camiño da saída do paraíso.

Esa era a proba que había que pasar para entrar nestoutro edén terreal que é a confianza dos máis grandes. E era unha proba moi dura porque nela entraba en xogo a mesma alma. Achegarse ao santo e ollarlle por baixo das saias, mesmo só pensar en facelo, luxaría a miña ánima cunha mancha que moito me había dar que lavar no confesionario.

Pero, ao mesmo tempo, non había outro camiño. Pensar en dicir que si, que llos mirara sen telo feito era un grave risco.Podían comezar a facer preguntas de difícil resposta: E como son? Ten os dous iguais? Para que lado carga? Imposíbel, por ese camiño pillaríanme e sería peor. Non había outro remedio que ir á igrexa, erguerlle as vestimentas ao santo e ollar para a entreperna. Iso ou vivir condenado ao parvulario até cumprir os doce ou trece anos, como lle pasaba ao Celso da Mosqueira, que xogaba coas nenas porque aínda non fora quen de pasar a proba. Así que calquera cousa parecía mellor que seguir naquel inferno dos caguiñas que non ousaban erguerlle os capisaios ao santo.

O mellor momento era antes do rosario, mentres o crego aínda estaba na sancristía e as beatas subían abaneando o corpo a un lado e a outro pola costa arriba.

Entrei amodiño, andando nas puntas dos pés. Na igrexa non había ninguén, só sentía ao crego cazolear por tras do altar, na sancristía. Confiaba en que a bronquite crónica advertise da proximidade do cura se decidía achegarse á porta.

Cando estiven ao pé do santo, decateime de que me había faltar un bocadiño de talla para poder ollar ben, así que pillei un reclinatorio e achegueino. Botei man á veste con dous dedos trementes coma varas verdes. A suor metíaseme nos ollos e picábanme. Erguín con coidado a saia branca do anxo tronador e metín a cabeza dentro. Fíxeno cos ollos pechados. Despois, mortiño de medo, ollei para enriba, para os atributos testiculares e... nin había nada nin nada podía haber. O San Miguel por dentro non era máis que un pau que remataba na cabeza, outros dous paus facían de brazos e só tiña un pé, aquel máis adiantado que sobresaía por baixo da saia e que formaba parte da peana e non do inexistente corpo do santo.

Ceibei a saia e botei a correr pola igrexa adiante sen me importar xa o ruído que puidese facer. Xa era un home feito e dereito.

–Imos á Lama pillar ras?

–Imos –dixen.

–Non cho preguntei a ti. Ti non vés que non lle viches os collóns a San Miguel.

–Si que llos vin.

–E cando?

–Onte pola tarde. Queres que che diga como son?

–Non, non fai falla. Veña imos.

Cando comecei a escribir aquí cada semana, tiña unha cousa clara: eu non faría un blog deses tipo bitácora ou diario. Eu faría literatura! Eu era o que Pessoa definía como un finxidor, por tanto finxiría os meus sentimentos a través da ficción e bla, bla, bla...

Pois tamén desta vez caeron sobre min todas as soberbias (como diría miña mai desde a súa sabedoría chairega) e aquí me vexo vertendo a fío sentimentos, un cachón de sentimentos. Os que garda o meu peito para os amigos, primeiro os presentes e palpábeis onte á noite, despois os tamén presentes, mais daquela non tanxíbeis... Aquí vades todos, un por un ou por parellas ou por pares, pero sen faltar ninguén. Isto é o primeiro que se me ven á cabeza cando vos evoco e vos convoco. E agora, unha vez vistos podía facer infinitos xogos de intercambio. Comezo pola miña dereita, pero de seguro que irei saltando duns a outros...

Cao, enorme caixa do peito chea de amizade.

Carmen, silenciosos sorrisos, sonoros coma gargalladas.

Chus, compañeira, mao amiga. Lúa de xaneiro. Quente lúa de agosto. Cada palabra túa é o verso enteiro.

Quique, que tes o significado xusto de cada palabra.

Cobas, qué che digo irmán, compañeiro da alma. Que fortuna para min dar contigo! Quen me dera retratar a emoción que agora me aperta a gorxa! Toma a miña mao, que seguimos a andar.

Ánxeles, corazón xeneroso, amiga sempre amorosa. Verso de luz, son de ollada limpa.

Irene, como se pode dar tanta alegría, mesmo nos momentos nos que o propio corazón non anda sobrado?

Alfredo, Tati, sons de poema que o aire apreixa, sodes ouro porque do ouro vides. E no ouro seredes.

Nati, metinme contigo no ollo dun furacán e sentín o pracer de caer de cu, mareado, a rir coma un tolo.

Fina, a voz exacta, o son limpo, o ton morno do cariño.

Mariano, guieiro acompasado e sempre atento.

Manolo, gardador da luz. Amábel sombra na beira do camiño.

Bea, fulgor que aluma as voltas do vieiro.

Irene, a que onte vin por segunda vez, se eu fose un pintor do quattrocento, pintaría madonnas co teu rostro.

Suso, o disfraz que agacha a túa tenrura só foi un lene veo para Ana.

Senín, sempre sinto que estás aí. Desde hai tanto tempo e cada hora ao agardo do amigo.

Carmen eu respondo por Suso.

Oscar, o mestre que xoga a parecer discípulo.

Lola, cando a ideoloxía é un sentimento enteiro, firme. Aínda esperanzado.

Isabel, deixáchesme ver como se che agrandaba o sorriso cada día.

Maricarmen, chamo por ti cando me sinto apurado. Nunca faltaches.

Rafa, o escepticismo é o resplandor da intelixencia.

Ánxeles, ás veces parece que fomos xuntos á escola. Si, si a esa da vida.

Juanjo, ser tan bon é un mal negocio, pero alá ti.

Pancho, non perdas máis o tempo, non sabes ser malo. Fáltache práctica.

Matilde, a risa púidoche.

Paco, irmao! (dito así, en chairego soberano). Mestre.

Agustín, voz que sempre atendo, palabra que me encamiña.

Farias, querido Juan, dou todo canto levo escrito polo pracer de poder ler calquera das túas páxinas.

Carlos, mirador das olladas. Escritor da luz.

Alcalá, Helena, cando deitamos ao chan o tabique que nos afasta, somos todos uns.

Federico, que nunca blasfemas da amizade.

José Luis, abrazo franco. Verdade. Amigo firme, porta aberta.

Antonio, repito, amigo de todas as horas.

Inma, río, mar. Auga que espella o ceo e faino posíbel.

Tuto, compañeiro de sempre. Camiñante do meu paso. Seguiremos a nosa andaina.

Mariasun, sultana e señora. Camiño por entre o bosque.

Deixei para o final, facéndolles un distingo, os que por máis meus teño:

Daniel, paso adiantado. O mundo, o país... a patria de meu.

María Jesús, aire, alento. Caricia, mao suave... Poema que me le. Verso derradeiro. Voz que escoito máis perto... A miña casa.

Euloxio de Amando era zapateiro. Un día presentóuselle na casa un home que chegara no coche de liña. Amigo do parrafeo, Euloxio, aínda que seguiu sentado ao pé da banca, deixou o que estaba a facer e botou co recén chegado unhas falas longas e demoradas. Falaron das andainas e dos camiños. Dos da vida e daqueloutros nos que se gasta o calzado. Á fin o forasteiro aclarouse e confesou que o motivo da súa visita era o de lle ofrecer unha maquiniña para pór os olletes metálicos por onde pasarían os amallós nas botas e nos zocos. O argumento fundamental era o do moito tempo que aforraba a máquina en comparanza co que lle levaba a Euloxio facer os buratos e pór os olletes. Polo visto aquel artiluxio facía o labor moito máis rápido. Aseguráballe o visitante ao zapateiro que no tempo de o home facer un, a máquina facía os do par. «É que eu non lle teño présa», dixo Euloxio disposto a rematar a conversa. Así que cando viu que o vendedor abría a boca co ánimo de seguir argumentando a favor da máquina, puxo a man ergueita por diante e falou: «Escoite, se me vai seguir a falar diso, váiase, que teño moitos olletes que facer, e regálome facéndoos amodiño e con coidado. Agora ben, se o que quere é que falemos de quen sentiu primeiro o cuco este ano, déixese estar que non hai présa».

Agora debe andar polos setenta, pero hai xa ben anos que a vexo co seu camiñar decidido pero sen présa, porque se trata de quen anda sabendo onde vai. Non sei dela máis que o que vexo e o que imaxino. Vai pulcramente vestida. Non sempre leva a mesma roupa, que a muda con frecuencia, pero sempre é moi parecida unha á outra. Pendurando aos dous lados do corpo porta dúas bolsas de bo tamaño. Son bolsas de armelas metálicas, que ela suxeita con firmeza. Sempre van cheas, acuguladas de non sei que, pero ben se ve que pesan polo xeito no que se abanean canda aos seus andares: van adiante e atrás pero non soben nin baixan. ¿Qué levará nelas? Porque non se ve diferencia no vulto se me cruzo con ela pola mañá ou se o encontro é ao anoitecer.

O seu rostro está renegrido, coma se tomase o sol verán e inverno, vaise acartoando pouco a pouco e as engurras afondan nel coma regos secos. Os beizos primorosamente pintados e os ollos, azuis, case transparentes a non ser por unha lixeira veladura que lle dá unha certa tristeza ao seu ollar, tamén arrodeados dunha raia azul. Con moita frecuencia véxoa camiñar por un centro comercial deses de moitas tendas que hai ao pé da miña casa. Eu sei que anda por alí porque no verán estase fresquiño e no inverno quentiño.

Mentres camiña fala. Fala soíña. É unha continua conversa consigo mesma. Un diálogo coas súas pausas despois dos argumentos incontrovertibles que unha parte da súa alma lle dá á outra. Por iso lle teño entendido que despois deses curtos silencios di: «Claro. ¡Ai, iso si! Niso tés razón» e outras expresións afirmativas, de asentimento consigo mesma. Non parece unha vagabunda, a súa limpeza e coidado no vestir e no se acicalar, fanme pensar que ten un fogar.

Téñoa visto varias veces nunha praciña. De pé, no medio e medio, a debullar un codelo de pan vello e arrodeada de pombas que comen aos seus pés cunha arela desmesurada, coma se tivesen fame atrasada. Unha parte importante da moita mercancía que leva nas súas pesadas bolsas de armela, deben ser eses anacos de pan duro para lle dar ás pombas. Estoutro día volvía estar na praciña, na mesma actitude de dar faragullas de pan ás pombas. Falaba coma sempre, pero parecía facelo coas pombas. E ría, ría seguido. Unhas risadiñas a media voz que espellaban a felicidade que aquel momento lle enchía o corazón. Desaparecera aquela veladura de tristeza nos seus ollos azuis.

Daquela chegaron dou

Eu non sei provocar momentos propicios para as confidencias, danse ou non se dan. O caso é que aquel día, cando Xaime comezou a me contar, sentín que tal cousa acontecía e o que fixen foi deixalo falar.

«Recoñecino deseguida aínda despois de tantos anos sen volver a velo, principiou a contar Xaime, lembrábao contemplando como nos burlábamos do seu irmán, gordo e algo deforme, dando palmadas para que dese saltiños mentres lle berrábamos: baila, Vicente, baila.

»Achegueime a el e observeino antes de comezar a lle falar. Conservábase mellor ca min a pesar da rixidez que algún problema nas cervicais lle puxera no pescozo e que lle impedía mover a cabeza. Isto obrigábao a un rápido e continuo movemento dos ollos que me producía unha gran sensación de incomodidade. Acababa de se apear dun automóbil de moitos cartos, alguén me comentara que era dentista e que lle ía moi ben.

»Non sabía o seu nome, pero si o seu apelido, que nunca me esquecera. Chamei por el: “Candesú, ti es irmán de Vicente Candesú, non si?” Fitoume en silencio antes de responder: “Si, que quere?” “É que me gustaría falar con teu irmán e non sei como dar con el.” “E logo que lle quere?”, volveu preguntar. Algo me puxo dentro o pulo de abandonar calquera disimulo: “Parecerache raro despois de tanto tempo, pero gustaríame falar con el e, mesmo, desculparme por todas as que lle fixemos cando eramos nenos.” Fixo un esforzo coma para erguer a cabeza, el estaba por embaixo do borde da beirarrúa, e dixo: “Así que ti eras un daqueles do instituto que lle daban pancadas e lle berraban: baila, Candesú, baila, mentres o infeliz de Vicente suaba dando uns saltos que tanto vos facían rir. E agora queres pedirlle perdón. Agora, cantos anos despois? Corenta?”

»Aguantei a súa ollada e agardei o seu veredicto: “Pois chegades tarde, Vicente xa vai para vinte anos que morreu. Xa non vos pode perdoar. Foise ao outro mundo cheo de xenreira para todos vós e para a miña covardía de non saber deixar que me partísedes a cara por defendelo.” Por fin, aqueles ollos sempre en movemento, ficaron parados para se espetar nos meus. “As vosas burlas, á fin, déronvos dúas vítimas. Sen elas, sen o voso desprezo pola dor allea, talvez eu non notase como me asolagaba o medo, como se facía dono de min até o punto de chegar a pensar que, se algún de vós tivese a ocorrencia de mo esixir, eu tamén me poría a dar palmadas cantando aquilo de ‘baila, Candesú, baila ” Viroume as costas e, con moitas dificultades, meteuse no seu auto e arrincou deixándome parado na beirarrúa.»

Era unha tarde de xoves daquelas nas que non había escola. Chovía e non se podía xogar fóra. Así que nos xuntamos no cuarto de atrás da miña casa catro ou cinco pequenos, nenos e nenas de entre oito e dez anos. «A que xogamos?», preguntou alguén. «A contar películas», dixo a Branca. Non lembro quen comezou e contou unha que víramos todos había poucos días, pero iso era igual porque nos gustaba escoitala. Despois outra, e outra... Todas eran películas xa coñecidas porque alí só había un cine. Botaba películas todos os domingos do verán e no inverno o terceiro domingo do mes, o día da feira. Estivemos así un tempo até que alguén propuxo mudar de xogo. Entón o meu curmán Tomás dixo que quería contar unha que non víramos ningún. Aquilo interesounos, a min dun xeito especial porque o Tomás era o mellor contador de películas que houbo e haberá no mundo enteiro, e dispuxémonos a escoitar.

«Titúlase “Kharkov, quilómetro mil” e é dun neno que vive nun pobo de Rusia cos seus pais. Un día veñen uns soldados e levan a seu pai», principiou. Contou como marcha o camión polo medio da neve mentres a muller e o seu fillo fican na porta da casa chorando.

Seguía a narrar como o rapaz lle axudaba a súa mai nos traballos e esta pasaba os días chorando sen comer nin durmir. Que ás noites escribía cartas para o seu home e como despois agardaba polo carteiro a ver se lle traía unha resposta, sen que chegase nunca. Por fin a muller enferma e, a pesar dos moitos coidados do neno, morre e este fica só na casa.

Daquela recolle nun atado as súas cousas e botábase por camiños cheos de neve co propósito de chegar á cidade de Kharkov, que era onde dicía sempre a mai que tiñan preso ao home. Kharkov estaba a mil quilómetros de distancia. Narrounos o frío que pasaba o rapaz por aqueles vieiros xeados de tal xeito que nos apertábamos uns contra os outros, porque o sentíamos no noso corpo. Pero o que a min me tiña máis abraiado era escoitarlle contar o que o rapaz pensaba en cada situación, o que sentía no medio de tantas penalidades, en fin, todo aquilo que non se vía nas películas. O caso é que, cando parecía que remataba a historia coa chegada do neno a Kharkov e a noticia de que tamén o pai morrera, o narrador introduciu unha novidade no xogo: seguiu a nos falar da soedade que lle agardaba, facéndonos preguntas sobre do seu futuro. Escoitábamos chorando a fío.

Cadaquén foi marchando para a súa casa en silencio. Ao ficarmos sos pregunteille ao Tomás cando vira aquela película e como era que sabía os pensamentos do rapaz, como se decatara do que sentía cando se atopaba tan só no mundo. Entón el díxome: «Non é película ningunha, é un libro que lin. Os libros contan tamén esas cousas». Desde daquela o Tomás e máis eu, cando xogábamos a «contar películas», tamén valía contar libros.

Adolfo da Prada, ao pouco de se ordenar crego e nunha xuntanza con compañeiros, non sei se por mor duns exercicios espirituais, comentoulle ao seu condiscípulo Abelardo de Sendes a súas inquietudes por entender que os fregueses, no entanto dos seus sermóns, parecían distraídos e pouco interesados no que lles dicía.

–Por máis que preparo e preparo as homilías, véxoos ensimesmados nas súas propias preocupacións, nas súas arelas e asuntos.

–E de que lles falas? –preguntoulle Abelardo.

–Do evanxeo, de Cristo, da Virxe Santísima...

–Fálalles deles, Abelardo, que iso é o que queren oír. A xente interesase cando o que escoita trata deles, non de ti.

Veume isto á memoria onte cando falaba cun bon amigo, blogueiro competente e premiado, deste fenómeno dos blogues (poderíamos dicir así?), conversa que deu no tema da literatura, porque todo canto se di, e moito máis o que se escribe, ten vocación de se converter en literatura, todo, e nomeadamente os blogues.

Pero non deixo de verlles unha eiva a moitos destes entes textuais: teñen unha perigosa tendencia á autocomplacencia, ao embiguismo temático, con razón piden seren analizados como literatura diarística.

A literatura interesa e interesou á humanidade por séculos, tendo como ten unha aparencia moi clara de innecesaria, porque o que a distingue é a capacidade de lle falar ao lector (ou ao que escoitaba unha narración oral) de si mesmo. Imos á literatura procurándonos, agardando encontrar vieiros que nos axuden a camiñar por nós mesmos.

Esa é a esencia da literatura, o que fai dela algo útil, necesario, imprescindíbel e que nunca desaparecerá, porque nos fai, nos des-fai e nos re-fai, nos forma, nos re-forma e nos trans-forma. É literatura non polo que di, senón polo que di de min. E isto é así en todo tipo de literatura, mesmo na chamada do eu, na dos diarios e dietarios, pensemos qué diarios temos por máis literarios: Gide, Amiel, Lichtenberg, Renard... Obras para seren lidas desde a suxeitividade do lector.

Non nego a vocación literaria dos blogues, estaría eu tolo se tal fixera, só digo que en moitos deles abunda un exceso de eu do autor (e aínda por riba os autores temos un eu grande coma unha máquina do tren) que pexa gravemente esa procura da literatura na que andan todos os textos que se conteñen nesas plataformas, esquecendo aquilo que dixo o mestre da narratoloxía, Gerard Genette, que un texto sexa ou non literario non dependerá do texto en si, senón de que o lector lle outorgue esa cualidade ao consideralo como tal, e só o fará, engado eu, cando sinta que lle atinxe, que lle di cousas de si mesmo.

Só por ese camiño podería Adolfo da Porta lograr que os fregueses tomasen por literarios os seus sermóns: cando ao escoitalos sentisen que trataban deles.

Aquí me teñen vostedes...

Este espazo recibino como agasallo das mans xenerosas dunha amiga que ten o fermoso vezo de espiar os corazóns humanos. Só un sentimento de obriga, de gran agradecemento poderá atopar cando espíe a miña víscera cos seus ollos “garzos, leonados, verdes coma auga do mar”.

Agora tócame a min enchelo de cada pouco de ocorrencias. Este será o meu máis grande problema. Sempre tiven para min que isto de ter unha páxina web ou escribir un blog, tiña moito que ver coa vaidade que adoita adornar aos do meu oficio e nunca me sentín atraído por semellante cousa, agora que a miña amiga se encargou de ma fornecer, o meu sentimento é distinto, ando moi perto de estar contento con ela (ergo, son moito máis vaidoso do que eu mesmo pensaba).

Que irei eu vertendo neste lugar que se me presenta coma un anaco de terra para cultivar? Podería convertelo nunha frondosa fraga que me sobreviva. Tamén podo tentar facer del unha agra de pan centeo que a alguén alimente. Mágoa que estas posibilidades, ambas e dúas, se me fagan camiño intransitábel. Nin teño desexos de deixar lembranza que se emparente coa ansia de inmortalidade, ese pavoneo que adobía de ridículo tantos dicires e faceres, nin creo que as miñas palabras sexan complexos vitamínicos ou comprimidos de proteínas...

Así que desde aquí, desde este lugar que se abre ao meu dispor, serei o que máis me gusta ser: contador de historias, facedor de artificios lingüísticos que non son máis que sombras do mundo que pasa por diante desta caverna na que habito ollando para o fondo, de costas á entrada por diante da que din que vai pasando a realidade, por iso me chaman louco os que me escoitan dicir que aspiro a facer a realidade non a copiala.

Sexa eu, pois, benvido a este utopos e vostedes sexan (e serán) ben achados nel para sempre.

A miña biografía redúcese a aquelas cousas que se poñen adoito nos curricula que a un lle piden a calquera hora... Iso significa deixar fóra da miña biografía todo canto de verdade fixo de min o que son... por iso quero poñer aquí unha parte pequena do que fica fóra de calquera curriculum e que escribín cando, para o epílogo dun libro, me pediron "Dúas palabras sobre o autor"

[Febreiro, 2004]

Xabier P. Docampo, fíxose escritor porque ten memoria de sí e dos seus. Porque habita a lingua e a infancia, as dúas patrias do ser humano. E cando lle preguntan polas súas lembranzas bota a falar e non para...

Os meus primeiros recordos, aquelas lembranzas que se escribiron no meu corazón coma as gozosas cicatrices dun ferro quente, son dun pai muiñeiro, coa pucha enfariñada.
Aquel muíño na beira do Lea que daba voltas mentres meu pai ía baleirando sacos de trigo subido ao alto.
A cociña da casa, co pai contando historias ou a mai contando contos mentres debullaba un cesto de fabas.
Os veciños que viñan escoitar ou contar tamén os seus sucedidos ou xogar á birisca.
O sobrado coa miña cama e, enfronte, o cuarto dos meus pais.
Cando a Maruxa choraba recén nacida e a min semellábame un gato. Cando estiven disposto a entregar a pequena a miña tía Florentina que me dixo se lla daba.
O Tomás e máis eu cargados de pezas de bicicletas traídas do taller do tío Henrique, que eran o máis bonito tesouro que nunca tiveramos até daquela.
Os días da feira de Castro, coas cestas de pan de Mondoñedo. Moletes brancos coma a luz do sol.
Cando os reis me trouxeron un cabalo de cartón tan grande que lle pillei medo e non ousaba achegarme a el.
A escola, pero especialmente o camiño, que era moito máis bonito. O día que naquel camiño me cantou o cuco. Un home díxome que se sentira o canto e non almorzara entón o cuco acababa de me capar. Como eu estaba en xebre doínme o día enteiro de ter perdida a virilidade aos seis anos. Miña mai non aproveitou aquilo para me meter medo e que eu non volvese a fuxir sen tomar o almorzo, senón que me explicou con moi cariñosas e bonitas palabras que era mentira o da capadura do cuco.
O meu curmán Suso, traste con todo e con todos agás comigo, que era só amor e dozura.
A outra casa, a da Feira do Monte, a dos padriños, que tiña un corredor longo.
O padriño zapateiro que me ensinou o oficio e o orgullo das cousas ben feitas e rematadiñas. Tamén me ensinou o uso da retranca coma arma dialéctica.
O turrón, as pasas, os figos e as granadas da Noiteboa.
Cando o Tomás e máis eu calcabamos paxariños dunha enciclopedia e despois de recortalos, inventabamos historias con eles. Ao rematar gardábamolos nunha caixa dos mistos.
A máquina de cine que nos trouxeron os reis ao Tomás e a min en parcería. Películas de papel cebola e entrada a patacón. Ao Xoán Xosé trouxéranlle un tren para el só, pero tiña pouca gracia: non facía máis que dar voltas en círculo até que se lle acababa a corda. Era moito mellor a máquina do cine.
Aos poucos días a Maruxa choraba porque o Tomás e máis eu abríramos en canal a boneca para ver cómo era o artiluxio que a facía chorar cando a abaneaba de atrás para adiante. Meu pai volveuna amañar e vestida non se lle notaba, aínda que o choro ficou algo rouco.
As películas do cine do Jorge, que despois de velas volvíamos a contalas.
Os primeiros tebeos que me lía o Tomás dicindo antes de ler cada globo: "Di este..."
A Marina, que estaba toliña e xogaba con nós á baralla. De cando en vez arreábanos unha labazada que sempre nos pillaba de sorpresa. Dábaas moi fortes e atinaba moi ben, pero a nós dábanos a risa. Só lle obedecía ao Xoán Xosé, aos outros non nos facía caso ningún, e el ía procurala cando fuxía da casa.
Traía pola man.
O Visito, que falaba castelán. Tiña unha filla que era a mellor amiga do Xoán Xosé.
O señor Manuel, o Balsa, que era para nós un berce de cariño e de amabilidade, pero non nos quería diante cando se enfadaba, porque daquela xuraba e botábanos fóra para non nos dar mal exemplo.
As merendas no río do Folín cando a madriña ía lavar a roupa das camas e deixábanos bañar no caneiro.
Ir ao grao de corvo polo medio do centeo. Gardábamolo nun bote de pementos.
A primeira vez que vimos o mar. Entrando na ría da Coruña. Viñemos todo o camiño a correr polo tren adiante, pero os catro ficamos silenciosos ao ver aquilo.
...